Leksykon

Spis haseł

C
Centralna Ewidencja Pojazdów
Cofnięcie licznika pojazdu
D
Diagnosta
Dowód Rejestracyjny
Fałszowanie numeru VIN
Fonoskopijne badania
Fraud
K
Kluczyki
Kolizja drogowa
P
Pojazd zastępczy
Polisa
Pozorowanie kradzieży pojazdu
Przygotowanie do oszustwa ubezpieczeniowego
S
Słup
T
Tajemnica ubezpieczeniowa
U
Umowa ubezpieczenia
VIN
Zgłoszenie szkody

 


 

C

Centralna Ewidencja Pojazdów – zawiera dane i informacje o pojazdach zarejestrowanych oraz o ich właścicielach lub niektórych posiadaczach.

W ewidencji gromadzi się:

Drukowanie

W ewidencji gromadzi się także dane i informacje wymagane do dopuszczenia pojazdu do ruchu oraz informacje o wydawanych dokumentach i oznaczeniach pojazdu:

cep2

W ewidencji wyodrębnia się zbiór danych i informacji o pojazdach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Biura Ochrony Rządu, Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, kontroli skarbowej i Służby Celnej. Wytwarzanie, przechowywanie, przetwarzanie lub przekazywanie danych i informacji o tych pojazdach odbywa się z zachowaniem wymogów określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych.

Ewidencję prowadzi minister właściwy do spraw wewnętrznych w systemie teleinformatycznym. Ewidencja stanowi uporządkowany i całościowy układ, który obejmuje:

1) bazę centralną, w której gromadzi się dane i informacje określone w ustawie z 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym;

2) kopie bezpieczeństwa bazy centralnej, stanowiące kopie awaryjne.

W ewidencji wykorzystuje się:

1) katalog marek i typów pojazdów oraz klasyfikację rodzajów i podrodzajów pojazdów;

2) systemy ujęte w krajowym rejestrze urzędowym podziału terytorialnego kraju „TERYT”;

3) informacje o podmiotach wpisanych do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej obejmujące numer identyfikacyjny REGON, nazwę podmiotu, adres, kody jednostek samorządu terytorialnego oraz formę własności;

4) dane ze zbioru PESEL obejmujące numer PESEL, imię i nazwisko oraz adres.

Z ewidencji nie usuwa się danych lub informacji o właścicielu pojazdu lub posiadaczu pojazdu – w przypadku ich zmiany, a także o pojeździe, który został wyrejestrowany.

Dane lub informacje zgromadzone w ewidencji udostępnia się, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Szefowi Biura Ochrony Rządu, sądom, prokuraturze, organom kontroli skarbowej, organom celnym, wywiadowi skarbowemu, Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu, Polskiemu Biuru Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (w celu umożliwienia zabezpieczenia ustawowym prawem zastawu należności z tytułu składek, do których poboru Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany), organom właściwym w sprawach rejestracji pojazdów, strażom gminnym (miejskim), Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, komornikom sądowym, administracyjnym organom egzekucyjnym, organom podatkowym, wojskowym komendom uzupełnień, ministrowi właściwemu do spraw środowiska, ministrowi właściwemu do spraw transportu, ministrowi właściwemu do spraw łączności i Prezesowi Głównego Urzędu Statystycznego.

Minister właściwy do spraw wewnętrznych może wyrazić zgodę, w drodze decyzji, na udostępnienie danych lub informacji zgromadzonych w ewidencji wymienionym podmiotom, albo ich jednostkom organizacyjnym, za pomocą urządzeń teletransmisji danych, bez konieczności składania pisemnego wniosku, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: 1) posiadają urządzenia umożliwiające odnotowanie w systemie, kto, kiedy, w jakim celu oraz jakie dane lub informacje uzyskał; 2) posiadają zabezpieczenia techniczne i organizacyjne uniemożliwiające wykorzystanie danych lub informacji niezgodnie z celem ich uzyskania; 3) jest to uzasadnione specyfiką lub zakresem wykonywanych zadań albo prowadzonej działalności.

Dane o pojazdach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, Biura Ochrony Rządu, Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, kontroli skarbowej i Służby Celnej udostępnia się jedynie Policji, Inspekcji Transportu Drogowego, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Szefowi Biura Ochrony Rządu, sądom, prokuraturze, organom kontroli skarbowej, organom celnym oraz wywiadowi skarbowemu.

Dane lub informacje zgromadzone w ewidencji udostępnia się także na wniosek właściciela lub posiadacza – podmiotu polskiego, któremu pojazd został powierzony przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną, których one dotyczą. Minister właściwy do spraw wewnętrznych może udostępnić dane lub informacje zgromadzone w ewidencji innym podmiotom, w tym osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, jeżeli wykażą swój uzasadniony interes.

Dane lub informacje zgromadzone w ewidencji mogą być udostępniane podmiotom zagranicznym w celu wypełnienia postanowień ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych, a także wykonania aktu prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, której Rzeczpospolita Polska jest członkiem. Tryb i sposób udostępniania danych określają ratyfikowane przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe, akty prawa stanowionego przez organizację międzynarodową, której Rzeczpospolita Polska jest członkiem lub porozumienia zawarte pomiędzy właściwymi ministrami państw członkowskich Unii Europejskiej.

Dane lub informacje zgromadzone w ewidencji udostępnia się, na uzasadniony wniosek zainteresowanego podmiotu złożony w postaci pisemnej lub w postaci elektronicznej z użyciem mechanizmów określonych w ustawie z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2005 r., Nr 64, poz. 565 ze zm.). Identyfikacja użytkownika systemów teleinformatycznych następuje wówczas przez zastosowanie kwalifikowanego certyfikatu przy zachowaniu zasad przewidzianych w ustawie z 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2001 r., Nr 130, poz. 1450 ze zm.) lub profilu zaufanego ePUAP (Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej).

W postaci elektronicznej, przy użyciu systemu teleinformatycznego, udostępnia się:

cep3

Dane lub informacje zgromadzone w ewidencji, wymienione wyżej w pkt. 1 i 2, udostępnia się w postaci elektronicznej przy użyciu systemu teleinformatycznego, z wyłączeniem danych o właścicielu pojazdu lub posiadacza – podmiotu polskiego, któremu pojazd został powierzony przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną, po podaniu danych identyfikujących pojazd:

1) numeru rejestracyjnego;

2) numeru identyfikacyjnego VIN lub numeru nadwozia (podwozia);

3) daty pierwszej rejestracji. Dane lub informacje zgromadzone w ewidencji, wymienione powyżej w pkt. 3 i 4, udostępnia się natomiast po podaniu numeru rejestracyjnego.

W Centralnej Ewidencji Pojazdów gromadzi się m.in. dane o kradzieży pojazdu oraz jego odnalezieniu, a także zatrzymaniu dowodu rejestracyjnego albo pozwolenia czasowego. Informacje o kradzieży pojazdu przekazuje do ewidencji w postaci elektronicznej przy użyciu systemu teleinformatycznego właściwa jednostka organizacyjna Policji za pośrednictwem jednostki organizacyjnej Komendy Głównej Policji właściwej do spraw informatyki niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 godzin od chwili otrzymania zawiadomienia o zdarzeniu. Informacje o odnalezieniu pojazdu, zatrzymaniu dowodu rejestracyjnego albo pozwolenia czasowego przekazuje do ewidencji w postaci elektronicznej przy użyciu systemu teleinformatycznego właściwa jednostka organizacyjna Policji za pośrednictwem jednostki organizacyjnej Komendy Głównej Policji właściwej do spraw informatyki niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin od chwili ich uzyskania.

Informacje o zatrzymaniu przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego dowodu rejestracyjnego pojazdu albo pozwolenia czasowego przekazuje w postaci elektronicznej przy użyciu systemu teleinformatycznego właściwa jednostka organizacyjna Inspekcji Transportu Drogowego niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od dnia ich uzyskania.

Informacje o zatrzymaniu przez funkcjonariusza Żandarmerii Wojskowej dowodu rejestracyjnego albo pozwolenia czasowego Komenda Główna Żandarmerii Wojskowej przekazuje do ewidencji w postaci elektronicznej przy użyciu systemu teleinformatycznego niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 24 godzin od chwili ich uzyskania.

Informacje o zawartej umowie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny przekazuje do ewidencji w postaci elektronicznej przy użyciu systemu teleinformatycznego niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia bądź rozwiązania umowy.

Centralna Ewidencja Pojazdów tworzy wraz z ⇒ Centralną Ewidencją Kierowców, Centralną Ewidencję Pojazdów i Kierowców (CEPiK).

Przepisy dotyczące Centralnej Ewidencji Pojazdów zamieszczone są w rozdziale 2a ustawy z 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym, a także w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z 18 czerwca 2014 r. w sprawie centralnej ewidencji pojazdów (Dz. U. z 2014 r., poz. 816).

autorzy: Rafał Połeć, Marcin Lemańczyk


Cofnięcie licznika pojazdu – zmiana wskazań licznika przebiegu kilometrów w używanych samochodach przybierająca postać ich zmniejszania.

Stan licznika jest jednym z głównych elementów branych pod uwagę przy dokonywaniu wyceny wartości pojazdu. W praktyce jego wskazanie największe znaczenie ma przy ustalaniu wysokości odszkodowania dotyczącego pojazdu lub przy sprzedaży pojazdu. Obecnie większość pojazdów wyposażona jest w elektroniczne liczniki przebiegu. Starsze liczniki są analogowe, z cyframi umieszczonymi na obracających się wałkach. Są one trudniejsze do przestawienia niż elektroniczne.

Zmiana wskazań licznika analogowego jest czasochłonna. Najbardziej prymitywny sposób polega na podłączeniu do licznika silniczka, który przekręci jego wskazania do maksymalnej wartości (z reguły będzie to wartość 999.999,9 km), a następnie rozpocznie nowe okrążenie aż do osiągnięcia pożądanej wartości. Nieco trudniejszą w realizacji jest metoda polegająca na wymontowaniu licznika z obudowy, rozdzieleniu poszczególnych wałeczków z cyframi (są one połączone w ten sposób, że przy osiągnięciu przez wałeczek oznaczający cyfrę jedności pozycji „0” zmienia się o jeden cyfra wskazująca dziesiątki), a następnie ustawienie pożądanego wskazania licznika i właściwe złożenie go.

Korekta przebiegu elektronicznego licznika jest zdecydowanie szybsza i mniej skomplikowana. W większości przypadków wystarcza jedynie podłączenie do komputera i posłużenie się odpowiednim programem. Czynność ta trwa z reguły kilka minut. W wielu pojazdach rzeczywiste wskazania licznika zapisują się także w innych elementach pojazdu, nazywanych „czarnymi skrzynkami” – są to na przykład sterowniki poduszek powietrznych. Korekta wskazań licznika będzie także łatwa do wykrycia w pojazdach serwisowanych w autoryzowanych stacjach obsługi (ASO), w których to przebieg kilometrów zapisywany jest podczas każdego serwisu.

W praktyce najprostszym jest cofanie liczników w popularnych samochodach, w których wystarczy podłączyć komputer do styku diagnostycznego (Volkswagen Golf, Volkswagen Passat, BMW E36 oraz większość modeli AUDI i Skody). Większe trudności występują przy zmianie wskazań licznika w przypadku takich pojazdów jak Volvo czy Mercedes. Tu najczęściej trzeba wyjąć licznik, by podłączyć się do procesora lub kostki elektrycznej.

Cofanie licznika samoistne – niepowiązane z zamiarem wprowadzenia w błąd innej osoby co do wartości pojazdu, np. przy sprzedaży tego pojazdu jest z punktu widzenia prawa czynem indyferentnym, nie objętym penalizacją.

Cofnięcia licznika nie uznaje się za przestępstwo fałszowania dokumentu (270 § 1 k.k.); licznik samochodowy nie mieści się bowiem w legalnej definicji dokumentu wyrażonej w kodeksie karnym. Dokument, zgodnie z art. 115 § 14 k.k., to każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Wskazania licznika nie potwierdzają żadnej okoliczności mającej znaczenie prawne, wyjątkiem mogą być natomiast zapisy niektórych umów cywilnoprawnych wiążących z określonym wskazaniem licznika pewne uprawnienia bądź obowiązki stron umowy. Przykładem takiej umowy jest umowa gwarancyjna producenta samochodu. W tym przypadku cofnięcie licznika może zostać uznane za przestępstwo fałszowania dokumentu, w rzeczywistości takie przestępstwa występują niezwykle rzadko z uwagi na konieczność serwisowania pojazdu w autoryzowanych stacjach serwisowych, co skutkuje łatwością wykrycia dokonywanych zmian w przebiegu.

Zaniżenie wskazań licznika w zdecydowanej większości przypadków ma na celu jedynie zawyżenie wartości samochodu przy jego sprzedaży. Takie zachowanie wypełni znamiona przestępstwa oszustwa spenalizowanego w art. 286 § 1 k.k. Do znamion tego przestępstwa należy doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem poprzez wprowadzenie tej osoby w błąd albo wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, przy czym sprawca musi działać w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przejawia się tym, iż kupujący wiedząc o rzeczywistym stanie licznika mógłby nie kupić pojazdu albo żądać obniżenia jego ceny. Cofnięcie licznika jest korzystne dla sprzedającego, ponieważ zwiększa prawdopodobieństwo sprzedaży pojazdu oraz podwyższa jego cenę. Już w momencie oferowania pojazdu do zakupu po wcześniejszym cofnięciu licznika można zostać pociągniętym do odpowiedzialności karnej za usiłowanie popełnienia oszustwa. Zgodnie z art. 13 § 1 k.k. za usiłowanie popełnienia przestępstwa odpowiada się w granicach przewidzianych dla sprawstwa danego czynu zabronionego. Z wprowadzeniem kupującego w błąd będziemy mieli do czynienia nawet wtedy, gdy o kwestii przebiegu pojazdu nie będzie mowy, albo jeżeli sprzedający będzie posługiwał się pojęciami typu „wskazanie licznika” zamiast „przebieg pojazdu”. Badając kwestię wprowadzenia w błąd należy przede wszystkim zwrócić uwagę na świadomość sprzedającego o innym od rzeczywistego wskazaniu licznika. Do znamion oszustwa należy także działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to znamię będzie wypełnione właściwie przy każdej umowie sprzedaży, oprócz hipotetycznej sytuacji, w której sprzedający uprzedza kupującego, że stan techniczny pojazdu pomimo niskiego przebiegu jest taki jaki miałby przy wyższym (rzeczywistym) przebiegu.

Udowodnienie oszustwa wskutek cofnięcia licznika napotyka w praktyce na ciężkie do przezwyciężenia trudności, stąd też wykrywalność tego typu przestępstw jest znikoma. Zainteresowania tą przestępczością zdają się nie wykazywać także organy ścigania. Do tego dochodzi powszechna świadomość społeczeństwa o niekaralności procederu przekręcania liczników. Wydaje się, iż jedynie wprowadzenie odrębnego przepisu penalizującego zmianę przebiegu pojazdu mogłoby znacznie ograniczyć masowość zjawiska. Z pewnością na zmniejszenie ilości korekt przebiegu wpłynie wprowadzenie 23 czerwca 2014 roku przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych możliwości bezpłatnego sprawdzenia historii pojazdu (w tym ostatniego zarejestrowanego podczas dokonywania przeglądu technicznego stanu licznika) na internetowej stronie https://historiapojazdu.gov.pl, gdzie w prosty sposób można zweryfikować podstawowe informacje o pojeździe znając jego numer rejestracyjny, numer VIN oraz datę pierwszej rejestracji. Możliwość sprawdzenia przebiegu stała się możliwa dzięki wprowadzonemu od 1 stycznia 2014 r. obowiązkowi jego wpisywania w zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym. Stanowi tak znowelizowane rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 26 czerwca 2012 r. w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach (Dz. U. z 2012 r., Poz. 996 ze zm.). Oprócz strony internetowej przebieg pojazdu można zweryfikować na stacji diagnostycznej dokonującej ostatniego przeglądu technicznego pojazdu. Wprowadzenie tych narzędzi nie przyczyni się do ograniczenia plagi cofania liczników w pojazdach sprowadzanych do Polski, a to właśnie rynek tych pojazdów najbardziej skażony jest naruszeniami prawa w opisywanym zakresie.

Ministerstwo Sprawiedliwości w 2011 roku analizowało możliwość spenalizowania zmiany wskazań licznika poprzez dodanie do kodeksu karnego § 2 do art. 306 („Kto usuwa, podrabia lub przerabia znaki identyfikacyjne, datę produkcji lub datę przydatności towaru lub urządzenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.”) o treści: „Tej samej karze podlega ten, kto dokonuje modyfikacji wskazań licznika przebiegu całkowitego pojazdu mechanicznego.” Projekt został negatywnie zaopiniowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego, która uznała, że problem leży w niewłaściwym stosowaniu prawa, do tych sytuacji wystarcza bowiem odpowiednie stosowanie art. 286 k.k.

Problematyki cofania licznika nie można rozpatrywać wyłącznie w odniesieniu do kwestii podwyższenia wartości pojazdu w momencie jego sprzedaży; przestępstwa oszustwa w związku z cofnięciem licznika popełniane są nagminnie na szkodę zakładów ubezpieczeń. Wskazanie przebiegu pojazdu jest jednym z elementów wpływających na wartość pojazdu, ustalaną w procesie likwidacji szkody w przypadku szkód całkowitych, w tym szkód polegających na kradzieży pojazdu. W zasadzie każde podanie przez poszkodowanego przebiegu pojazdu niezgodnego z rzeczywistością spowoduje wzrost wartości pojazdu, co będzie skutkować wyliczeniem i przyznaniem przez ubezpieczyciela wyższego odszkodowania. Takie zachowanie, jeżeli sprawca ma świadomość rzeczywistego przebiegu pojazdu, stanowić będzie przestępstwo oszustwa z art. 286 k.k. Także niepoinformowanie zakładu ubezpieczeń o wcześniejszych zmianach w liczniku, przy szkodach całkowitych innych niż kradzieżowe, będzie skutkować odpowiedzialnością za oszustwo.

Podobne uregulowania kwestii fałszowania wskazań licznika jak w Polsce obowiązują w wielu innych państwach, gdzie fałszowanie to nie jest uznawane za odrębne przestępstwo. W takich sytuacjach stosowane są przepisy o oszustwie (np. Szwecja, Czechy, Stany Zjednoczone). Samoistne cofnięcie licznika (niepołączone z zamiarem sprzedaży pojazdu bądź wprowadzenia w błąd drugiej strony umowy cywilnoprawnej dotyczącej pojazdu, np. ubezpieczyciela), penalizowane jest przez ustawodawcę niemieckiego, austriackiego czy francuskiego.

Z tego też względu wielkie zdziwienie wśród naszych zachodnich sąsiadów budzą reklamy polskich warsztatów samochodowych, oferujące korekty i zmiany wskazań licznika. Z uwagi na fakt, iż sama czynność modyfikowania wskazań licznika nie jest zabroniona, to oferowanie tych usług również nie może być objęte karalnością za sprawstwo. Takiego zachowania nie można bowiem uznać za zachowanie wypełniające znamiona przestępstwa publicznego nawoływania do popełnienia występku (art. 255 § 1 k.k.). Osoby podejmujące się cofnięcia licznika najczęściej dopuszczają się pomocnictwa (art. 19 § 1 k.k.) do popełnienia przestępstwa oszustwa, aby poniosły jednak odpowiedzialność karną trzeba im udowodnić, iż wiedziały że korekty licznika dokonują w celu popełnienia przestępstwa przez zlecającego im tę czynność.

W rzeczywistości bezkarni pozostają zarówno sprawcy omawianych przestępstw, a tym bardziej ich pomocnicy w osobach pracowników warsztatów.

autor: Marcin Lemańczyk

 

D

Diagnosta – osoba, zatrudniona w stacji kontroli pojazdów, posiadająca uprawnienia do wykonywania badań technicznych pojazdów. Uprawnienie do wykonywania badań technicznych wydaje starosta, po spełnieniu przez osobę ubiegającą się o jego wydanie określonych kryteriów: posiadania wymaganego wykształcenia technicznego i praktyki, odbycia wymaganego szkolenia oraz zdania egzaminu kwalifikacyjnego. Diagnosta może – w drodze jego cofnięcia przez starostę – stracić uprawnienie do wykonywania badań technicznych, jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono: przeprowadzenie przez diagnostę badania technicznego niezgodnie z określonym zakresem i sposobem wykonania, bądź wydanie przez diagnostę zaświadczenia albo dokonanie wpisu do ⇒ dowodu rejestracyjnego pojazdu niezgodnie ze stanem faktycznym lub przepisami. W przypadku cofnięcia diagnoście uprawnienia do wykonywania badań technicznych, ponowne uprawnienie nie może być wydane wcześniej niż po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o cofnięciu stała się ostateczna.

Autor Production Perig

Obowiązki diagnosty w zakresie przeprowadzania badań technicznych pojazdów uregulowano w rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 26 czerwca 2012 roku w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach (Dz. U. z 2012, poz. 996 ze zm.). Zgodnie z rozporządzeniem badania techniczne polegają na sprawdzeniu, czy pojazd odpowiada warunkom technicznym oraz na ocenie prawidłowości działania pojazdu. Diagnosta zobowiązany jest dodatkowo m.in. do sprawdzenia zgodności zapisów numeru identyfikacyjnego pojazdu (VIN) lub numeru nadwozia (podwozia/ramy) oraz numeru rejestracyjnego ze stanem faktycznym. W przypadku stwierdzenia niezgodności cech identyfikacyjnych umieszczonych w pojeździe, z danymi zapisanymi w dowodzie rejestracyjnym lub odpowiadającym mu dokumencie, diagnosta zatrzymuje dowód rejestracyjny. Zatrzymany dowód przesyła się niezwłocznie (nie później niż w terminie 3 dni) do organu rejestrującego właściwego ze względu na miejsce rejestracji. Diagnosta, po zakończeniu przeprowadzania badania technicznego pojazdu, niezwłocznie dokonuje wpisu o wyniku tego badania do rejestru badań technicznych pojazdów. W rejestrze wpisuje się m.in. numer identyfikacyjny pojazdu (VIN), a od 1 stycznia 2014 r. także kategorię pojazdu oraz odczyt licznika przebiegu pojazdu w momencie badania.

Wydanie zaświadczenia bądź dokonanie wpisu przez diagnostę do dowodu rejestracyjnego pojazdu niezgodnie ze stanem faktycznym lub przepisami, może przyczynić się do nadawania cech autentyczności pojazdowi pochodzącemu z kradzieży. W przestępczym procederze skradziony pojazd, po ⇒ sfałszowaniu numeru identyfikacyjnego VIN i podrobieniu dokumentów świadczących o jego pochodzeniu (⇒ zagraniczne dokumenty pochodzenia), jest następnie rejestrowany na tzw. ⇒ słupy i poddawany fikcyjnym badaniom technicznym. W wydanym zaświadczeniu bądź dokonanym wpisie do dowodu rejestracyjnego, o przeprowadzonych badaniach technicznych, diagnosta poświadcza nieprawdę w zakresie spełnienia wymogów technicznych, podczas gdy w rzeczywistości pojazd ich nie spełniał albo wcale nie został poddany badaniom. W praktyce diagnosta często takiego pojazdu nawet nie widzi, a dysponuje jedynie jego dowodem rejestracyjnym. Swoim zachowaniem diagnosta, będąc osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu i poświadczając w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, wyczerpuje znamiona przestępstwa określonego w art. 271 § 1 kk (fałszerstwo intelektualne), gdyż sporządzenie przedmiotowego zapisu mieści się w zakresie przyznanego diagnoście uprawnienia. Przestępstwo fałszu intelektualnego przewiduje również postać kwalifikowaną czynu, kiedy diagnosta, jako osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Popełnienie przestępstwa w typie podstawowym zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat, w przypadku typu kwalifikowanego – karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Dane dotyczące uprawnień diagnosty mogą być również wykorzystane do popełnienia przestępstwa bez wiedzy samego zainteresowanego. Dowód rejestracyjny może zostać bowiem przerobiony w drodze podrobienia wpisu potwierdzającego przeprowadzenie okresowego badania technicznego pojazdu, poprzez przystawienie pieczątki uprawnionego diagnosty, a także podpisanie się jego nieczytelnym podpisem oraz wpisanie daty aktualnego i kolejnego badania. Tak przerobiony dokument może stać się przedmiotem badań kryminalistycznych z zakresu ⇒ badań pisma ręcznego i pieczęci.

Warto zaznaczyć, że przedłożenie dokumentu w postaci zaświadczenia bądź dowodu rejestracyjnego z dokonanym wpisem o przeprowadzonych badaniach technicznych, nie jest elementem koniecznym w procedurze ubiegania się o uzyskanie odszkodowania, zarówno w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej właściciela pojazdu, jak i ubezpieczenia autocasco. Brak przedmiotowego wpisu nie powoduje niemożności ubiegania się o odszkodowanie w przypadku zaistnienia zdarzenia będącego podstawą do wypłaty takiego odszkodowania. Przedstawienie zakładowi ubezpieczeń, w ramach ubiegania się o przyznanie odszkodowania, dokumentacji zawierającej poświadczenie nieprawdy w zakresie przeprowadzenia i ważności badań technicznych, wyczerpywać będzie jednak znamiona przestępstwa usiłowania bądź doprowadzenia pracowników zakładu ubezpieczeń do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia ich w błąd, w drodze przedstawienia dokumentu poświadczającego nieprawdę.

autor: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk


 

Dowód rejestracyjny – dokument stwierdzający dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy. Dowód rejestracyjny wydawany jest przez właściwy organ administracji publicznej. Dokument, obok stwierdzenia dopuszczenia zarejestrowanego pojazdu do ruchu, potwierdza wydanie decyzji o zarejestrowaniu pojazdu.

autor_Pio_Si

Dowód rejestracyjny zawiera dane techniczne pojazdu oraz dane personalne jego właściciela i/lub posiadacza, w tym w szczególności: numer rejestracyjny pojazdu, datę jego pierwszej rejestracji, markę, typ, model, numer identyfikacyjny VIN, nazwisko lub nazwę posiadacza dowodu rejestracyjnego, jego adres, numer PESEL lub REGON oraz datę wydania dowodu rejestracyjnego. Posiadaczem dowodu rejestracyjnego jest podmiot, któremu organ rejestrujący wydał dowód rejestracyjny uprawniający ten podmiot do poruszania się pojazdem w ruchu i jest nim właściciel pojazdu albo użytkownik pojazdu użytkowanego w drodze umowy leasingu. Warto zaznaczyć, że dowód rejestracyjny pojazdu nie jest dowodem własności pojazdu; nie stwierdza prawa majątkowego osoby, ale administracyjne dopuszczenie pojazdu do ruchu. Podkreślić należy, że blankiet dokumentu winien być wypełniony czytelnie i zawierać właściwe dane.

Prowadzący pojazd na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu, winien posiadać przy sobie dokumenty dotyczące uprawnień do prowadzenia pojazdu, jak i samego pojazdu, w tym dokument stwierdzający dopuszczenie go do ruchu, jakim jest dowód rejestracyjny. Na żądanie uprawnionego organu kierujący pojazdem jest obowiązany do jego okazania. Prowadzenie pojazdu bez posiadania wymaganego dokumentu – dowodu rejestracyjnego, stanowi wykroczenie określone w art. 95 Kodeksu wykroczeń. Wskazać w tym miejscu należy, że dowód rejestracyjny może zostać przez uprawniony organ zatrzymany. Sytuacja taka będzie miała miejsce w przypadku, między innymi, uzasadnionego podejrzenia podrobienia lub przerobienia dowodu rejestracyjnego, stwierdzenia, że badanie techniczne zostało dokonane przez jednostkę do tego nieupoważnioną, bądź też uzasadnionego przypuszczenia, że dane w nim zawarte nie odpowiadają stanowi faktycznemu.

Dowód rejestracyjny jest dokumentem, w rozumieniu prawa karnego materialnego, podlegającym ochronie prawnokarnej wyrażonej w art. 270 kk. Dokument wymaga szczególnego stopnia zabezpieczenia przed możliwością dokonania fałszerstwa. Fałszerstwo w drodze podrobienia dowodu rejestracyjnego występuje obecnie sporadycznie w związku z wprowadzeniem w 2004 roku centralnej personalizacji dowodów rejestracyjnych, skutkującej ograniczeniem możliwości nielegalnego wypełniania treści na oryginalnych blankietach, wcześniej skradzionych bądź zakupionych, a także wprowadzenia w treści i strukturze dokumentu szeregu elementów zabezpieczających, wymagających od sprawcy przestępstwa zaawansowanej wiedzy poligraficznej (w ramach zabezpieczeń zastosowano m.in. perforację numeru rejestracyjnego pojazdu). Znacznie częściej spotkanym fałszerstwem dowodu rejestracyjnego jest jego przerobienie w formie podrobienia wpisu potwierdzającego przeprowadzenie okresowego badania technicznego pojazdu, poprzez przystawienie pieczątki uprawnionego diagnosty, a także podpisanie się jego nieczytelnym podpisem oraz wpisanie daty aktualnego i kolejnego badania. Inną postacią przerobienia jest dokonanie ingerencji w treść dowodu rejestracyjnego, dotyczącej daty ważności badań diagnostycznych, ⇒ numeru rejestracyjnego, ⇒ numeru identyfikacyjnego VIN bądź danych personalnych właściciela i/lub posiadacza pojazdu.

Fałszerstwem intelektualnym, określonym w art. 271 kk, będzie natomiast poświadczenie w dowodzie rejestracyjnym przeprowadzenia okresowego badania technicznego pojazdu przez uprawnionego ⇒ diagnostę bez przeprowadzenia w rzeczywistości przedmiotowego badania.

autor: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk

 

F

Fałszowanie numeru VIN (Vehicle Identification Number) – zespół czynności, polegających na dokonaniu nielegalnej zmiany w treści numeru identyfikacyjnego pojazdu (VIN) w drodze jego przerobienia bądź podrobienia, podejmowanych w celu uwiarygodnienia legalnego źródła pochodzenia pojazdu.

Przerobieniem numeru VIN jest dokonanie ingerencji w jego treść w drodze zmiany wybranego znaku lub znaków identyfikacyjnych (najczęściej w układzie 7. ostatnich znaków), przy pozostawieniu co najmniej jednego oryginalnego znaku w pierwotnej wersji. Przerobienie może polegać na zmianie pojedynczych znaków poprzez dobicie lub usunięcie ich elementów (np. przekształcenie cyfry 3 na 8), usunięciu znaku i naniesieniu w to miejsce nowego, bądź zamianie kolejności poszczególnych oryginalnych znaków po uprzednim pocięciu pola numerowego.

Podrobieniem numeru VIN jest natomiast jego usunięcie bądź zasłonięcie w całości i zastąpienie go nową, odmienną treścią. Usunięcie może nastąpić przy pomocy metod mechanicznych (np. w drodze demontażu elementów z polem numerowym, wycięcia, zeszlifowania) lub termicznych (np. rozgrzanie). Zastąpienie nową treścią może sprowadzić się do przeniesienia na pojazd numerów identyfikacyjnych przynależnych do innego pojazdu.

Sfałszowanie numeru VIN w drodze jego podrobienia niewątpliwie przysparza więcej trudności organom ścigania w wykryciu przedmiotowej czynności.

Fałszowanie numeru VIN służy nadaniu mu cech autentyczności i uwiarygodnieniu źródła pochodzenia pojazdu. Podrobienie w drodze przeniesienia numerów identyfikacyjnych czy też wpasowywania całych elementów karoserii z numerami z innego pojazdu służy zazwyczaj zalegalizowaniu skradzionego pojazdu. Przeniesienia (tzw. przeszczepu) dokonuje się pobierając VIN z pojazdu tej samej marki i rocznika, który nie nadaje się już do eksploatacji z uwagi np. na uszkodzenia powypadkowe (deformacje, spalenie). Tworzy się tym samym tzw. klon legalnego pojazdu.

Dokonywaniu zmian w zakresie numeru VIN przy legalizacji pojazdu często towarzyszy ingerencja w jego inne oznaczenia identyfikacyjne, takie jak numer silnika czy tabliczka znamionowa. Sposób oznakowania silnika nie jest jednolity dla wszystkich pojazdów, zależy od konkretnego producenta, nie jest on oznaczeniem pochodnym od numeru nadwozia. Od października 2005 r. informacje o numerze silnika nie są umieszczane na dokumentach związanych z rejestracją i obrotem samochodami w Polsce. Tabliczka znamionowa wśród danych na niej zawartych zawiera natomiast numer VIN, stąd też dokonując zmiany numeru VIN należy dokonać odpowiedniej zmiany także w treści tabliczki znamionowej. Przy ingerencji w numer VIN, tabliczki znamionowe są przerabiane, podrabiane lub przenoszone z innego pojazdu i montowane w pojeździe legalizowanym. Tabliczki metalowe mocowane są zazwyczaj poprzez nitowanie lub przykręcanie wkrętami do elementów karoserii pojazdu – takie mocowanie nie wyklucza zazwyczaj ingerencji w jej treść, niektórzy producenci utrudniają to jednak poprzez stosowanie nitów o oryginalnych łbach lub poprzez montowanie tabliczek przed lakierowaniem nadwozia, co powoduje pokrycie mocowań powłoką lakierniczą. Niektórzy producenci używają prymitywnych sposobów mocowania w postaci zatrzasków z tworzywa sztucznego, czy też zwykłego przyklejenia tabliczki do nadwozia.

Pojazdy mogą zawierać także inne oznaczenia, na podstawie których możliwe jest przeprowadzenie ich identyfikacji grupowej lub indywidualnej pojazdu. Jest to w szczególności numer produkcyjny PKN, podzespoły (np. skrzynia biegów) oraz oznaczenia utajnione przez producenta.

Ujawnianie fałszerstwa numeru VIN odbywa się w drodze oględzin pojazdu. W toku czynności oględzinowych, w pierwszej kolejności, sprawdzeniu podlega wielkość, kształt i rozmieszczenie oznaczeń identyfikacyjnych w miejscach, w których powinny być naniesione. Pomocne może być zbadanie jednorodności warstw powłoki lakierniczej elementu nadwozia, a także sposobu połączenia z nadwoziem fragmentu, na którym naniesione jest pole numeryczne. Sama weryfikacja numerów identyfikacyjnych pojazdu jest przedmiotem mechanoskopijnych badań autentyczności numerów identyfikacyjnych pojazdów. Biegli są w stanie wykonać ekspertyzę w zakresie:

  • oceny autentyczności numeru identyfikacyjnego VIN pojazdu,
  • ujawnienia pierwotnej treści oznaczeń identyfikacyjnych w przypadku stwierdzenia ich sfałszowania,
  • określenia sposobu fałszerstwa,
  • identyfikacji numeratorów,
  • ustalenia zgodności oznaczeń z elementami wyposażenia pojazdu,
  • badań porównawczych tabliczek znamionowych,
  • identyfikacji pojazdu na podstawie oznaczeń utajnionych,
  • identyfikacji nitownic na podstawie nitów służących do mocowania tabliczek,
  • ustalania roku i miesiąca produkcji, koloru lakieru oraz oznaczeń wyposażenia,

udzielając odpowiedzi na pytania (przykładowe):

  • czy numer identyfikacyjny (VIN, ewentualnie silnika) pojazdu jest naniesiony fabrycznie, jeśli nie, jaką metodą został sfałszowany?
  • czy oznakowania identyfikacyjne VIN są oryginalne dla tego pojazdu?
  • jaki był pierwotny numer identyfikacyjny?
  • czy zabezpieczony do badań samochód posiada oznakowania elementów lub wyposażenia, pozwalające na ustalenie jego oryginalnego oznakowania VIN (czy istnieje możliwość odczytania dodatkowych oznaczeń produkcyjnych umożliwiających identyfikację pojazdu)?
  • czy numer wybity na przedmiocie (np. nadwoziu, silniku pojazdu samochodowego) zabezpieczonym na miejscu zdarzenia, pochodzi od numeratorów zabezpieczonych jako materiał porównawczy?

Zaznaczyć należy, że badania oznaczeń identyfikacyjnych są badaniami niszczącymi, co oznacza, że nie będzie możliwości ich powtórnego przeprowadzenia.

Numer identyfikacyjny VIN jest przedmiotem czynności wykonawczej, określonej w art. 306 kk, polegającej na usuwaniu, podrabianiu lub przerabianiu znaków identyfikacyjnych, którymi, zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, są między innymi numery nadwozia i silnika pojazdu. W rozumieniu cytowanego artykułu, numer identyfikacyjny VIN jest więc znakiem identyfikacyjnym (takim znakiem nie są natomiast np. tablice rejestracyjne pojazdu). Sankcją za popełnienie czynu określonego w art. 306 kk jest kara pozbawienia wolności do lat 3.

autorzy: Rafał Połeć, Marcin Lemańczyk


Fonoskopijne badania – dział badań kryminalistycznych, zajmujący się badaniem zapisów dźwiękowych, w tym badaniem autentyczności nagrań, badaniem odsłuchowym, a także istotnym w przypadku telefonicznego zgłoszenia szkody objętej ubezpieczeniem, identyfikowaniem osób na podstawie analizy zarejestrowanej na różnego rodzaju nośnikach mowy.

Badania identyfikacyjne osób polegają na ustaleniu, czy zarejestrowana w analizowanym nagraniu mowa stanowi wypowiedź konkretnej, wskazanej do badań, osoby. Głos człowieka jest bowiem jego cechą indywidualną. Identyfikacja fonoskopijna osób odbywa się w drodze porównania mowy zarejestrowanej w materiale dowodowym z wypowiedziami osób utrwalonymi w materiale porównawczym.

Poinformowanie zakładu ubezpieczeń o zaistnieniu szkody następuje najczęściej w drodze zgłoszenia telefonicznego. Tak utrwalony zapis mowy, zazwyczaj poszkodowanego, może stanowić materiał dowodowy (jako dowód fonoskopijny) w postępowaniu przygotowawczym. Telefoniczne zgłoszenie zaistnienia zdarzenia jest bowiem podstawą do przeprowadzenia przez zakład ubezpieczeń postępowania likwidacyjnego szkody, w konsekwencji otrzymania bądź odmowy przyznania odszkodowania.

W przypadku uzyskania przez zakład ubezpieczeń informacji, wskazujących na możliwość wprowadzenia w błąd pracowników ubezpieczyciela co do okoliczności zdarzenia, w zakresie jego zaistnienia, czy też przebiegu i usiłowania uzyskania tym sposobem nienależnego odszkodowania, czynność zgłoszenia szkody indywidualizuje sprawcę czynu zabronionego i może mieć istotne znaczenie dla określenia czasu i miejsca jego popełnienia.

Telefoniczne zawiadomienie organu powołanego do ścigania przestępstw np. o fikcyjnej kradzieży pojazdu, może stanowić natomiast czynność sprawczą fałszywego zawiadomienia o przestępstwie.

Badania fonoskopijne mogą pozwolić na wyciągnięcie wniosków dotyczących okoliczności zdarzenia – miejsca jego zaistnienia (na podstawie analizy efektów akustycznych), o osobowości i cechach charakterologicznych osoby (na postawie mowy) oraz na zdefiniowanie źródeł i charakteru odgłosów zarejestrowanych wraz z zasadniczym zapisem. Mowa daje nam informacje na temat stanu psychofizycznego danej osoby, jej zachowania, a także tego czy znajduje przez pod wpływem alkoholu czy środków odurzających. Istotna jest też możliwość określenia, czy osoba, której głos został zarejestrowany, podjęła próby zniekształcania swoich wypowiedzi.

Przykładowe pytania kierowane do biegłego z zakresu badań fonoskopijnych:

  • czy zabezpieczony dokument (audiodokument) jest autentyczny czy sfałszowany,
  • czy zarejestrowana mowa (inne dźwięki) pochodzi od osoby, od której pobrano materiał porównawczy w postaci nagrań,
  • ile osób brało udział w przekazanym do badań nagraniu,
  • jaki był stan emocjonalny osób, których mowa (inne dźwięki) zostały utrwalone i w jakich okolicznościach była wypowiedziana.

autor: Rafał Połeć

autor_Tom_Wang


Fraud (fr. la fraude, wł. frode, hiszp. fraude, łac. fraudatio, esperanto fraudo) – w języku zakładów ubezpieczeń (ubezpieczycieli) to wyrażenie służące określeniu przestępstwa ubezpieczeniowego. W polskim ustawodawstwie pojęcie przestępstwa ubezpieczeniowego nie zostało dotychczas zdefiniowane, choć sam termin w nim występuje (w art. 19 ust. 2 pkt. 22 ustawy z 22 maja 2003 roku o działalności ubezpieczeniowej – Dz. U. z 2003 r., Nr 124, poz. 1151 ze zm.). Wśród wielu prób formułujących znaczenie wyrażenia przestępczości ubezpieczeniowej, na szczególną uwagę zasługuje klasyfikacja przyjęta przez Europejski Komitet Ubezpieczeń (CEA – Comité Européen des Assurances). Zgodnie z definicją zaproponowaną przez tę instytucję, przestępstwem ubezpieczeniowym jest żądanie bezpodstawnego odszkodowania albo otrzymanie takiego odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia drogą oszustwa. To umowa ubezpieczeniowa lub stosunek ubezpieczeniowy oraz świadome wprowadzenie w błąd bądź wyzyskanie czyjegoś błędu stanowią przesłanki kwalifikujące, czy dane przestępstwo należy uznać za przestępstwo ubezpieczeniowe. Wydaje się, że pojmowanie w ten sposób przestępczości ubezpieczeniowej sensu stricto, obejmować winno swoim zakresem czyny zabronione, które przedsiębrane są w celu uzyskania od zakładu ubezpieczeń nienależnego odszkodowania. Akceptacja powyższego kryterium, na gruncie polskiego ustawodawstwa karnego, pozwala na zaliczenie do kategorii przestępczości ubezpieczeniowej zarówno czynu typizowanego w art. 298 Kodeksu karnego polegającego na powodowaniu, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, zdarzenia będącego podstawą do wypłaty takiego odszkodowania (tzw. oszustwo ubezpieczeniowe), jak i klasycznego oszustwa, penalizowanego w art. 286 Kodeksu karnego, polegającego na doprowadzeniu do niekorzystnego rozporządzenia mieniem zakładu ubezpieczeń za pomocą wprowadzenia w błąd jego pracowników.

Pojęcie przestępczości ubezpieczeniowej, w szerokim znaczeniu, obejmować będzie natomiast również inne przestępstwa, wskutek zaistnienia których zakładowi ubezpieczeń będzie przysługiwać status pokrzywdzonego, zarówno na podstawie regulacji zawartej w § 1, jak i w § 3 art. 49 Kodeksu postępowania karnego. Na gruncie przytoczonych unormowań, status pokrzywdzonego uzyskuje zarówno podmiot, w tym zakład ubezpieczeń, którego dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo, jak również, co stanowi wyjątek od zasady bezpośredniości naruszenia bądź zagrożenia dobra prawnego, zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest zobowiązany do jej pokrycia. Powyższą regulacją objęte będą więc tu przestępstwa, w wyniku których zakładowi ubezpieczeń przysługiwać będzie roszczenie regresowe, np. do sprawcy kradzieży przedmiotów ubezpieczonych od ryzyka kradzieży czy też uszkodzenia ubezpieczonego mienia. Do kręgu przestępstw ubezpieczeniowych w szerokim znaczeniu zaliczyć należy ponadto te, w których roszczenie regresowe zakładowi ubezpieczeń nie będzie przysługiwało, np. w sprawach karnych dotyczących ustalenia odpowiedzialności karnej za spowodowanie wypadku drogowego, a także czyny penalizowane w przepisach karnych ustawy z 22 maja 2003 roku o działalności ubezpieczeniowej, gdzie przedmiotem ochrony jest sama działalność ubezpieczeniowa.

autor: Rafał Połeć

 

K

Klucze – stanowią element podstawowego wyposażenia pojazdu. Zwykle wydawane są nabywcy pojazdu w dwóch lub więcej egzemplarzach. Nowoczesne kluczyki samochodowe, oprócz funkcji otwierania i uruchamiania pojazdu, stanowią źródło i nośnik wiedzy o samochodzie. Takie kluczyki składają się z dwóch elementów – metalowej części w postaci prostokątnego paska, obustronnie frezowanej oraz wykonanego z tworzywa sztucznego uchwytu, w którym umieszczone są przyciski do otwierania/zamykania centralnego zamka. W uchwycie mogą kryć się dodatkowe funkcje – moduł alarmu oraz immobiliser, czyli elektroniczne zabezpieczenie (w postaci elektronicznego kodu zapisanego na płytce elektronicznej), przed nieuprawnioną możliwością uruchomienia pojazdu. W przypadku kradzieży pojazdu immobiliser blokuje system zapłonowy bądź komputer samochodowy. Immobiliser działa w oparciu o zainstalowany w uchwycie klucza transponder (nadajnik) bądź mikrokontroler, elektroniczne urządzenie przekazujące sygnał do czytnika. Naciśnięcie przycisku na kluczyku powoduje dezaktywację zabezpieczenia poprzez autoryzację kodu odczytywanego przez czytnik stacyjki pojazdu. Transponder, oprócz danych identyfikujących urządzenie, może zawierać również informacje o samochodzie – określenie m.in. jego marki, modelu, roku produkcji, nr. VIN, daty pierwszej rejestracji, kodu oryginalnego lakieru, a także danych serwisowych (przebieg pojazdu, stan naładowania akumulatora). W związku z powyższym kluczyki i umieszczony w nich transponder mogą być przedmiotem badań mechanoskopijnych w celu stwierdzenia:

  • ich oryginalności i technicznej sprawności,
  • czy noszą ślady ingerencji (przerabiania), uszkodzeń mechanicznych lub widocznych śladów naprawy, jak również ślady ich dorabiania,
  • czy mogły być wykorzystane jako wzorzec służący skopiowaniu (także elektronicznemu),
  • jakiego rodzaju informacje i dane zapisane są w module kluczyka,
  • czy dane zawarte w module elektronicznym kluczyka umożliwiają uzyskanie szczegółowych informacji na temat historii eksploatacji pojazdu (np. data, czas uruchomienia pojazdu).

Ostatnia informacja, wskazująca na czas nawiązania połączenia pomiędzy transponderem a czytnikiem stacyjki, może odgrywać istotną rolę w procesie weryfikacji ubiegania się przez poszkodowanego o odszkodowanie autocasco w przypadku stwierdzenia kradzieży pojazdu.

Wśród nowoczesnych kluczyków wyróżnia się grupa tzw. kluczyków elektronicznych – uruchomienie samochodu następuje po umieszczeniu ich obudowy w specjalnym czytniku zamontowanym w desce rozdzielczej pojazdu. W obudowie mogą znajdować się przyciski sterujące modułem elektronicznym obsługi systemu centralnego – odblokowywania centralnego zamka.

autor: Rafał Połeć


Kolizja drogowa – zdarzenie komunikacyjne, w wyniku którego jego uczestnicy nie doznają naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia, a biorący w nim udział pojazd (-y) ulega (-ją) uszkodzeniom. Straty materialne mogą dotyczyć nie tylko pojazdów uczestniczących w zdarzeniu, ale również innego mienia, np. budynków, elementów wyposażenia dróg (znaki drogowe, słupy oświetleniowe, bariery ochronne itp.).

W ustawodawstwie – Kodeksie wykroczeń czy Prawie o ruchu drogowym – brak jest definicji pojęcia kolizji drogowej. Definicja przedmiotowego terminu znajduje się jedynie w zarządzeniu Komendanta Głównego Policji nr 635 z 30 czerwca 2006 r. w sprawie metod i form prowadzenia przez Policję statystyki zdarzeń drogowych, gdzie pojęcie rozumiane jest jako zdarzenie drogowe, które pociągnęło za sobą wyłącznie straty materialne. Zdarzeniem drogowym natomiast, rejestrowanym przez jednostki Policji, jest zdarzenie zaistniałe lub mające początek na drodze publicznej, w strefie ruchu lub w strefie zamieszkania, w związku z ruchem przynajmniej jednego pojazdu. W praktyce organów ściągania, uczestników ruchu drogowego i zakładów ubezpieczeń przyjmuje się ponadto, że kolizją drogową jest również zdarzenie drogowe, którego następstwem może być – oprócz strat w mieniu – naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia jego uczestników trwający nie dłużej niż 7 dni.

Kolizja drogowa polega może polegać na:
• zderzeniu się dwóch lub więcej pojazdów,
• najechaniu prowadzonym pojazdem mechanicznym na pieszego lub osobę prowadzącą bądź poruszającą się jednośladem.

Dokonując wykładni językowej pojęcia kolizji uznać należy, że będą nią tylko zdarzenia związane ze zderzeniami pojazdów będących w ruchu, a więc obejmujące zarówno sytuacje poruszania się pojazdu, jak również zatrzymania pojazdu lub postoju, które wynikają z warunków lub przepisów ruchu drogowego. Tym samym, mianem kolizji drogowej nie mogą być objęte sytuacje powstania szkód w pojeździe na skutek uderzenia jadącego pojazdu w pojazd niebędący w ruchu (np. uderzenie w pojazd zaparkowany), a także spowodowanie uszkodzeń w pojeździe na skutek podjętego przez kierującego pojazdem manewru obronnego przed zderzeniem w inny pojazd bądź przeszkodę na drodze (np. zwierzę).

Uczestnicy kolizji nie są zobowiązani do wzywania Policji na miejsce zdarzenia. W większości przypadków sprawca, w celu umożliwienia zgłoszenia przez poszkodowanego zakładowi ubezpieczeń szkody, sporządza stosowne oświadczenie o winie za spowodowanie kolizji. Tym samym sprawca zobowiązany jest do udostępnienia poszkodowanemu swoich danych osobowych, danych właściciela pojazdu oraz danych zakładu ubezpieczeń, w tym numeru posiadanej polisy ubezpieczeniowej. Powiadomienie funkcjonariuszy Policji o kolizji następuje zazwyczaj w przypadku konieczności rozstrzygnięcia sprawstwa, a także zamiaru uwiarygodnienia samego faktu zaistnienia zdarzenia. Informacja o kolizji drogowej, jej uczestnikach, pojazdach, wskazaniu sprawcy znajduje wówczas odzwierciedlenie w dokumentacji służbowej funkcjonariuszy (notatnik służbowy, notatka ze zdarzenia).

W przypadku wezwania na miejsce funkcjonariuszy Policji, kolizja drogowa kwalifikowana jest jako zdarzenie polegające na spowodowaniu, poprzez niezachowanie należytej ostrożności, zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu (art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń). Na sprawcę kolizji drogowej nakładana jest grzywna w drodze mandatu karnego, a w przypadku odmowy przyjęcia mandatu kierowany jest wniosek o ukaranie do właściwego sądu. Jeżeli do kolizji doszło poza drogą publiczną, strefą zamieszkania lub strefą ruchu sprawca za sprowadzenie zagrożenia bezpieczeństwa innej osobie będzie może odpowiadać na podstawie art. 98 Kodeksu wykroczeń (prowadzenie pojazdu w sposób zagrażający bezpieczeństwu innej osoby). Za dopuszczenie się tego wykroczenia grozi kara grzywny albo nagany.

Uczestnicy kolizji drogowej zobowiązani są do usunięcia pojazdów z miejsca zdarzenia, aby nie stwarzały one zagrożenia dla innych uczestników ruchu drogowego i nie tamowały ruchu. Jeżeli usunięcie pojazdu z miejsca zdarzenia nie jest możliwe ze względu na powstałe uszkodzenia, należy odpowiednio zabezpieczyć miejsce postoju pojazdu poprzez włączenie świateł awaryjnych lub ustawienie trójkąta ostrzegawczego.

autor: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk

autor_panama

 

P

Pojazd zastępczy – środek komunikacji wynajmowany w okresie niemożności użytkowania pojazdu powstałej wskutek jego awarii, uszkodzenia, zniszczenia lub utraty. Problematykę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń z tytułu wynajmu pojazdu zastępczego należy odmiennie rozpatrywać w odniesieniu do szkód z umowy ubezpieczenia w zakresie OC, regulowanych przez przepisy prawa cywilnego, a odmiennie w przypadku szkód z ubezpieczenia w zakresie AC, gdzie podstawą odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń jest ⇒ umowa ubezpieczenia wraz z postanowieniami ⇒ ogólnych warunków ubezpieczenia.

Pokrycie kosztów najmu pojazdu zastępczego z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych określają przepisy prawa cywilnego. Do ustalenia przesłanek i granic odpowiedzialności koniecznym jest jednak sięgnięcie do zapatrywań prawnych i wytycznych orzecznictwa sądów powszechnych RP.  Podstawę do wypłaty odszkodowania z tytułu najmu pojazdu zastępczego stanowi art. 361 k.c., zgodnie z którym zobowiązany do wypłaty odszkodowania ma obowiązek naprawić straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody. W przypadku najmu pojazdu, za stratę uważane są koszty wynajmu pojazdu zastępczego, natomiast utracone korzyści mogą przejawiać się np. w utraconym dochodzie osoby świadczącej usługi transportowe.

Zgodnie z orzecznictwem nie ma powodów, aby w omawianym zakresie różnicować sytuację osób prowadzących działalność gospodarczą od osób, które tej działalności nie prowadzą. Z problemami w skutecznym dochodzeniu roszczeń dotyczących zwrotu kosztów pojazdu zastępczego przez długi czas spotykały się osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej. Konsekwencją tego było podjęcie 17 listopada 2011 r. przez Sąd Najwyższy przełomowej Uchwały w Składzie Siedmiu Sędziów w sprawie oznaczonej sygn. akt III CZP 5/11, która precyzyjnie określa zasady w zakresie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń za koszty najmu pojazdu zastępczego, z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd stwierdził, że każdy przypadek zwrotu kosztów powinien być rozpatrywany indywidualnie, a zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do pokrycia kosztów celowych i ekonomicznie uzasadnionych. Sam fakt niemożności korzystania przez poszkodowanego z pojazdu nie powoduje automatycznego zwrotu kosztów z tytułu wynajmu pojazdu zastępczego. Zwrot nie będzie uzasadniony np. w sytuacji, gdy poszkodowany nie używał pojazdu, używał go sporadycznie lub dysponuje innym pojazdem. Dokonując analizy uzasadnienia uchwały można wyprowadzić z niego kilka zasad odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, zgodnie z którymi zwrot kosztów pojazdu zastępczego:

  1. Przysługuje w przypadku niemożliwości korzystania przez poszkodowanego z innego pojazdu, należącego do poszkodowanego, gdzie wydatkiem celowym i ekonomicznie uzasadnionym jest:
  • koszt najmu pojazdu zastępczego o podobnej klasie do pojazdu zniszczonego lub uszkodzonego,
  • przy stawkach czynszu najmu odpowiadającym stawkom obowiązującym na lokalnym rynku,
  • korzystanie przez poszkodowanego w czasie remontu lub w okresie niezbędnym do zakupu innego pojazdu do realizacji czynności życia codziennego.
  1. Nie jest uzależniony od niemożności korzystania przez poszkodowanego z komunikacji zbiorowej.
  2. Należny jest za okres celowego i ekonomicznie uzasadnionego najmu obejmującego rzeczywisty czas remontu uszkodzonego pojazdu (przy szkodach częściowych) lub okres niezbędny do nabycia innego pojazdu mechanicznego (przy szkodach całkowitych).
  3. Obejmuje poniesione wydatki na najem pojazdu zastępczego pomniejszone o rzeczywiście zaoszczędzone koszty eksploatacji.
  4. Dotyczy kosztów poniesionych przez poszkodowanego w postaci tych faktycznie zapłaconych lub co do których powstał stan wymagalności.
  5. Możliwy jest do dochodzenia przez właściciela pojazdu uszkodzonego, jak i przez jego posiadacza legitymującego się tytułem prawnym do władania rzeczą.
  6. Nie obejmuje okresu najmu wynikającego z biernego zachowania się poszkodowanego w rozpoczęciu naprawy pojazdu lub ze zwłoki zakładu naprawczego.

Dochodzenie roszczeń z tytułu niemożliwości korzystania z pojazdu uszkodzonego uwarunkowane jest od faktycznego wynajmu pojazdu i konieczności poniesienia kosztów najmu. Nie można więc dochodzić zwrotu zryczałtowanej wartości kosztów, jakie poszkodowany poniósłby, gdyby hipotetycznie pojazd zastępczy wynajął. Roszczeń z tytułu wynajmu pojazdu zastępczego dochodzi poszkodowany lub podmiot, na który poszkodowany scedował roszczenie odszkodowawcze w zakresie zwrotu kosztów pojazdu zastępczego – z reguły jest to podmiot wynajmujący pojazd zastępczy.

Z prawa do zwrotu kosztów pojazdu zastępczego korzystają także sprawcy przestępstw ubezpieczeniowych, którzy uzyskują z tego tytułu nienależne odszkodowanie lub zwiększają korzyści płynące z innego oszustwa na szkodę ubezpieczyciela. Dokonując systematyki zachowań przestępczych można wyróżnić dwa główne modus operandi sprawców w omawianym zakresie. Polegają one na działaniu:

  1. Poszkodowanego wspólnie i w porozumieniu z pracownikami podmiotu wynajmującego pojazdy lub osobami działającymi w ich imieniu (często są to upoważnieni pracownicy zakładów naprawczych). W tych przypadkach roszczący dzieli się uzyskanym odszkodowaniem z pozostałymi stronami przestępczego porozumienia, co skutkuje  finalnie tym, że wszystkie strony osiągają korzyść majątkową z przestępstwa. Dla osób działających w imieniu podmiotu wynajmującego, korzyść majątkową stanowić będzie także (albo jedynie) prowizja, wynikająca z reguły z umowy pośrednictwa. Poszkodowany przestępstwem – wynajmujący pojazd albo całkowicie rezygnuje z rzeczywistego wynajmu albo dysponuje pojazdem w mniejszym wymiarze czasu lub też wynajmuje go za niższą niż wskazana na umowie (fakturze) cenę.
  2. Pracowników podmiotu wynajmującego pojazdy lub osób działających na rzecz wynajmującego bez wiedzy poszkodowanego rzekomo wynajmującego pojazd. Działanie sprawców polega albo na podstępnym przedłożeniu do podpisu umowy wynajmu pojazdu albo na podrobieniu podpisu na takowej umowie. Koniecznym jest uzyskanie przez sprawców wyłudzenia cesji wierzytelności – prawa do odszkodowania w zakresie wynajmu pojazdu zastępczego. W tych przypadkach roszczący – firma wynajmująca pojazdy z zasady dzieli się uzyskanym odszkodowaniem z osobami działającymi w imieniu podmiotu wynajmującego, dla którego korzyścią majątkową jest także prowizja z tytułu zawartej umowy. Osoba rzekomo wynajmująca pojazd nie wie o funkcjonowaniu w obrocie umowy wynajmu pojazdu.

Ponadto za nienależnie wypłacone odszkodowanie, stanowiące składnik wartości wyłudzonego odszkodowania lub wartości odszkodowania, na wypłatę którego narażono ubezpieczyciela, uznany będzie zwrot kosztów wynajmu pojazdu zastępczego w sytuacji, gdy:

  • pojazd naprawiany uszkodzono umyślnie przez uczestników kolizji, np. przy celowym spowodowaniu kolizji w celu uzyskania odszkodowania; a także przez sprawcę (np. ubezpieczonego, leasingobiorcy) przy celowym uszkodzeniu pojazdu w przypadku wyłudzeń na podstawie umowy AC,
  • pojazd posiadał wcześniejsze uszkodzenia w przypadku wyłudzenia lub usiłowania wyłudzenia z tytułu zgłoszenia tożsamych uszkodzeń z uszkodzeniami powstałymi wcześniej w innych okolicznościach,

Odmiennie należy traktować kwestię wyłudzenia odszkodowania z tytułu zwrotu kosztów pojazdu zastępczego w sytuacji działania poszkodowanego polegającego na wynajęciu pojazdu w przypadkach powiększenia uszkodzeń pojazdu lub zgłoszenia dodatkowych uszkodzeń wcześniejszych, powstałych w innych okolicznościach, kiedy do nowych uszkodzeń, za które będzie odpowiadał zakład ubezpieczeń, rzeczywiście doszło w podanych w zgłoszeniu szkody okolicznościach. W takich przypadkach koniecznym wydaje się przeprowadzenie dowodu z opinii ⇒ biegłego z zakresu techniki samochodowej na okoliczność ustalenia wartości wyłudzonego odszkodowania z tytułu wynajmu pojazdu. Biegły na wstępie powinien ustalić w jakiej części zwrot kosztów wynajmu pojazdu zastępczego wynikał z naprawy uszkodzeń wcześniejszych. Różnica pomiędzy kwotą wynikającą z tytułu zwrotu kosztów, które ubezpieczyciel wypłacił lub wypłaciłby w przypadku uznania swej odpowiedzialności, a kwotą ustaloną w opisany powyżej sposób, będzie stanowić wartość wyłudzenia.

Przestępstwo wyłudzenia odszkodowania z tytułu wynajmu pojazdu zastępczego wiąże się przeważnie z popełnieniem przestępstwa z art. 270 k.k., polegającego na posłużeniu się fakturą przerobioną (fakturą za faktyczny wynajem pojazdu, nierzetelną w zakresie czynników wpływających na wysokość roszczenia,  np. co do okresu najmu czy zawyżenia ceny co do stawki wynagrodzenia) lub fakturą podrobioną (potwierdzającą fikcyjny najem pojazdu, sporządzoną w celu wyłudzenia odszkodowania).

autorzy: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk

autor_nito


Polisa – dokument, wystawiany przez ubezpieczyciela, potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia. Dokument ubezpieczenia nie jest umową, a jedynie potwierdzeniem jej zawarcia. Dokument ubezpieczenia zawiera istotne postanowienia zawartej umowy ubezpieczenia (essentialia negotii) oraz dodatkowe informacje zależne od praktyki danego zakładu ubezpieczeń wystawiającego polisę. Polisa zawiera, między innymi, dane dotyczące zakładu ubezpieczeń, ubezpieczającego, określenie przedmiotu, okresu i sumy ubezpieczenia, wysokości składki ubezpieczeniowej, sposobu jej uiszczenia, a także miejsce i datę wystawienia polisy. Treść dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego reguluje natomiast rozporządzenie Ministra Finansów z 13 lipca 2012 r. w sprawie rodzaju i zakresu dokumentu potwierdzającego spełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego (Dz. U. z 2012 r., poz. 838).

W przypadku ubezpieczeń komunikacyjnych polisa, zgodnie z rozporządzeniem, powinna zawierać:

  • rodzaj ubezpieczenia;
  • strony umowy ubezpieczenia – nazwę zakładu ubezpieczeń oraz imię, nazwisko, adres lub nazwę firmy i siedzibę posiadacza pojazdu;
  • przedmiot umowy ubezpieczenia; oznaczenie serii oraz numeru dokumentu ubezpieczenia; markę i model pojazdu mechanicznego, którego umowa ubezpieczenia dotyczy;
  • numer rejestracyjny pojazdu mechanicznego, którego umowa ubezpieczenia dotyczy, jeżeli został nadany;
  • numer VIN albo numer nadwozia, podwozia lub ramy pojazdu mechanicznego, którego umowa ubezpieczenia dotyczy;
  • okres, na jaki umowa ubezpieczenia została zawarta;
  • sumę gwarancyjną ubezpieczenia;
  • wysokość składki ubezpieczeniowej.

W odniesieniu do obowiązkowych ubezpieczeń w zakresie odpowiedzialności cywilnej z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego na polisie powinna się znaleźć m.in. powierzchnia i położenie gospodarstwa rolnego. W doktrynie przyjmuje się, że chwila doręczenia przez ubezpieczyciela dokumentu ubezpieczenia uznawana jest za chwilę zawarcia umowy, ale tylko wtedy, gdy istnieją jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie.

Wśród polis wyróżnia się:

  • jednostkowe (indywidualne), np. dla jednego podmiotu lub przedmiotu ubezpieczenia,
  • zbiorowe, charakterystyczne dla ubezpieczeń zbiorowych,
  • generalne, stosowane głównie przy ubezpieczeniach ładunku w transporcie lub odpowiedzialności cywilnej przewoźnika, np. ubezpieczenie obejmujące większą ilość ładunków lub przewozów w danym okresie. Polisami generalnymi są polisy: obrotowe, obejmujące cały obrót transportowy ubezpieczającego i odpisowe, opiewające na określoną sumę ubezpieczenia, z której odpisuje się wartość poszczególnych ładunków aż do wyczerpania sumy.

Polisa jest dokumentem w rozumieniu prawa karnego, stanowi bowiem dowód prawa – zawarcia umowy ubezpieczenia, w tym zobowiązania ubezpieczającego do uiszczenia składki ubezpieczeniowej. W związku z tym jest przedmiotem ochrony prawnokarnej przewidzianej w przepisach Kodeksu karnego. Ubezpieczyciel jest zobowiązany do umieszczenia na polisie informacji o rodzaju ubezpieczenia oraz ogólnych warunkach ubezpieczenia mających zastosowanie. Podstawą do wystawienia polisy jest złożony przez ubezpieczającego ustny bądź pisemny wniosek o zawarcie umowy ubezpieczenia.

autor_photosaint

Polisa, jako dokument zawarcia umowy ubezpieczenia, może być przedmiotem przestępstwa. Fałszerstwo polisy może polegać na podrobieniu złożonego na tym dokumencie, bądź wniosku o zawarcie umowy ubezpieczenia, podpisu ubezpieczającego. Czynności sprawczej dopuszcza się osoba występująca w imieniu zakładu ubezpieczeń, najczęściej ⇒ agent ubezpieczeniowy. Z uwagi na wprowadzenie w części zakładów ubezpieczeń obowiązku przekazywania przez agenta ubezpieczeniowego w trybie on-line danych o zawartych polisach, zanika natomiast występujący do tej pory często proceder polegający na ⇒ antydatowaniu polis.

autorzy: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk


Pozorowanie kradzieży pojazdu – zespół czynności polegających na sfingowaniu kradzieży samochodu, podejmowanych w zamiarze osiągnięcia korzyści majątkowej w postaci odszkodowania z tytułu ubezpieczenia autocasco, obejmującego ryzyko kradzieży pojazdu.

Przyczyny pozorowania kradzieży pojazdu:

  • chęć uzyskania nienależnego odszkodowania z zakładu ubezpieczeń,
  • zagrożenie niemożliwością spłaty kredytu, zaciągniętego na zakup samochodu, wskutek pogorszenia się sytuacji finansowej kredytobiorcy – pojazdy stanowiące własność banków i firm leasingowych,
  • zainteresowanie organów ścigania samochodem jako przedmiotem oględzin procesowych lub dowodem w postępowaniu karnym. Spodziewane lub możliwe niekorzystne konsekwencje przeprowadzenia oględzin pojazdu często skutkują upozorowaniem jego kradzieży, co uniemożliwia dokonanie czynności organom ścigania. Pojazdy poddawane są oględzinom najczęściej przy ustalaniu odpowiedzialności karnej przy wypadkach komunikacyjnych, pozorowanych kolizjach drogowych czy też fałszowaniu numerów identyfikacyjnych pojazdu,
  • pojazd posiadał nienaprawione uszkodzenia, za które przyznano już odszkodowanie przy wariancie kosztorysowym albo uszkodzenia powstałe w okolicznościach uniemożliwiających skuteczne dochodzenie odszkodowania,
  • pojazd wymaga poniesienia znacznych nakładów finansowych, wynikających np. z konieczności usunięcia awarii, wymiany kosztownych części,
  • trudności ze sprzedażą pojazdu.

Czynniki sprzyjające i pozwalające na uzyskanie nienależnego odszkodowania:

  • klauzula stałej sumy ubezpieczenia – dodatkowo płatne postanowienie umowne, którego istota polega na utrzymaniu stałej sumy ubezpieczeniowej, stanowiącej wartość rynkową pojazdu w oparciu najczęściej o dane z systemu Audatex lub Info-Expert przy uwzględnieniu wyposażenia, przebiegu oraz stanu technicznego pojazdu na dzień, w którym zostaje sporządzona umowa ubezpieczenia. Stała suma ubezpieczenia może mieć również zastosowanie w związku z uwzględnieniem wartości pojazdu z dokumentu jego nabycia bądź z tabeli deprecjacji zawartej w umowie generalnej,
  • w przypadku zgłoszenia szkody polegającej na kradzieży pojazdu podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania będzie stanowić wartość pojazdu z chwili jego ubezpieczenia; szczególnie w nowych pojazdach spadek wartości pojazdu w ciągu roku może być znaczny, co przy zbliżaniu się końca ochrony ubezpieczeniowej jest zachętą do upozorowania kradzieży pojazdu. Sprawcy wykorzystują także przeszacowanie wartości pojazdu w systemach służących do ich wyceny, co zdarza się przy niektórych modelach pojazdów,
  • ustalenie wyższej sumy ubezpieczenia niż wartość pojazdu, polegające przeważnie na zawyżeniu wartości pojazdu przy ustaleniu sumy ubezpieczenia, co np. osiąga się w drodze cofnięcia licznika pojazdu.
  • uproszczone procedury zawierania polis ubezpieczeniowych, skutkujące tym, że ubezpieczyciel nie ma fizycznego kontaktu z przedmiotem ubezpieczenia. Uproszczenie procedury ubezpieczenia pojazdu umożliwia ubezpieczenie skradzionego już pojazdu, ubezpieczenie pojazdu z sfałszowanymi numerami VIN, czy nawet fikcyjnie istniejących samochodów,
  • utrzymywanie ochrony ubezpieczeniowej w zakresie autocasco po wypłaceniu odszkodowania z tytułu szkody całkowitej z ryzyka autocasco. Szkoda całkowita to np. całkowite zniszczenie lub utrata przedmiotu ubezpieczenia; jej definicja zawarta jest w ogólnych warunkach ubezpieczenia autocasco. Szkoda całkowita przy ubezpieczeniu autocasco ma miejsce wtedy, gdy koszt naprawy przekroczy określoną procentowo w warunkach polisy ubezpieczeniowej wartość samochodu, która stanowi próg ekonomicznej opłacalności naprawy uszkodzonego pojazdu. Przeważnie próg procentowy oscyluje w granicach od 60 do 80% wartości rynkowej pojazdu, najczęściej jest to 70%. Dotychczas, zgodnie z zapisami umów ubezpieczeniowych, wypłata odszkodowania powodowała rozwiązanie umowy ubezpieczenia w zakresie autocasco, obecnie zauważalne jest odchodzenie przez zakłady ubezpieczeń od zawierania postanowień o rozwiązaniu polisy w przypadku wypłaty odszkodowania za szkodę całkowitą. Sytuacja posiadania wraku pojazdu wraz z polisą ubezpieczeniową na ten pojazd prowadzi do pozorowania kradzieży pojazdu, rzekomo naprawianego po szkodzie całkowitej,
  • zniesiona konsumpcja sumy ubezpieczenia – konsumpcja sumy ubezpieczenia to dokonywane przez ubezpieczyciela po wypłacie odszkodowania zmniejszenie sumy ubezpieczenia pojazdu, o kwotę wypłaconego odszkodowania. Przy zawieraniu umowy ubezpieczenia istnieje możliwość wykupienia zniesienia konsumpcji sumy ubezpieczenia – postanowienia takie sprzyjają pozorowaniu kradzieży, pomimo wypłat odszkodowania za uszkodzenia pojazdu, suma ubezpieczenia pozostaje cały czas ta sama.

Sposoby pozorowania kradzieży pojazdów:

  • pojazd zostaje zniszczony (rozłożony na części), zatopiony lub ukryty w inny sposób utrudniający lub uniemożliwiający jego odnalezienie,
  • pojazd zostaje sprzedany, po czym zmieniane są jego oznaczenia identyfikacyjne lub wywożony jest za granicę Polski (najczęściej za granicę wschodnią),
  • samochód rozbierany jest na części, które przeznaczone są do sprzedaży,
  • pojazd stanowi formę rozliczenia za długi,
  • przywłaszczenie pojazdu przez leasingobiorcę,
  • upozorowanie kradzieży nieistniejącego pojazdu (zob. feniks),
  • zawyżenie wartości pojazdu (tzw. ubranie pojazdu), ubezpieczenie go na wysoką kwotę, a następnie krótko po zawarciu umowy ubezpieczenia zainscenizowanie kradzieży. Ubezpieczony uzyskuje większą kwotę niż kwota jaką wydał na zakup samochodu,
  • zlecenie kradzieży pojazdu określonej osobie, której wcześniej zazwyczaj przekazuje się dorobiony kluczyk do pojazdu.

Kwalifikacja prawna czynu:

Zgłoszenie szkody polegającej na kradzieży pojazdu poprzedzone jest zazwyczaj zgłoszeniem kradzieży do organów ścigania, od czego, zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczenia, ubezpieczyciel uzależnia często wypłatę odszkodowania. Zakłady ubezpieczeń wymagając zgłoszenia zdarzenia do organów ścigania, zapewniają sobie także możliwość dochodzenia roszczeń regresowych od sprawców kradzieży.

Odpowiedzialność karna w przypadkach wyłudzenia odszkodowania za fikcyjną kradzież pojazdu nie ogranicza się jedynie do odpowiedzialności za oszustwo (zob. odpowiedzialność karna za oszustwo ubezpieczeniowe), ale w związku z powiadamianiem o kradzieży organów ścigania, rozciąga się także na przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Za zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie, grozi odpowiedzialność karna na podstawie art. 238 kk, który stanowi, iż kto zawiadamia o przestępstwie organ powołany do ścigania wiedząc, że przestępstwa nie popełniono, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Czynność sprawcza polega na zawiadomieniu o fikcyjnym przestępstwie organu powołanego do ścigania przestępstw, a więc organów Policji, prokuratury lub innego właściwego organu. Penalizowane jest zarówno zawiadomienie ustne, jak i pisemne złożone w świadomości tego, że wprowadza się organy powołane do ścigania w błąd.

Organy ścigania przyjmując zawiadomienie o kradzieży dokonują także przesłuchania osoby zawiadamiającej w charakterze świadka na okoliczności dotyczące kradzieży. Zawiadamiający o fikcyjnym przestępstwie podlega więc także odpowiedzialności karnej przewidzianej za składanie fałszywych zeznań, mających służyć jako dowód w postępowaniu karnym. Art. 233 § 1 kk stanowi, iż „Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. W § 2. ustawodawca statuuje warunek odpowiedzialności karnej w postaci uprzedzenia zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebranie od niego przyrzeczenia przez przyjmującego zeznanie, działającego w zakresie swoich uprawnień.

Zawiadomienie organu ścigania o kradzieży pojazdu wiedząc, że przestępstwa nie popełniono oraz złożenie fałszywych zeznań na okoliczność fikcyjnej kradzieży mających służyć za dowód w postępowaniu przygotowawczym, będąc uprzedzonym o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, to przestępstwo kwalifikowane z art. 233 § 1 k.k. w zb. z art. 238 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Wraz z momentem zgłoszenia do zakładu ubezpieczeń szkody – kradzieży pojazdu sprawca odpowiada także za oszustwo (art. 286 kk).

autorzy: Marcin Lemańczyk i Rafał Połeć


Przygotowanie do oszustwa ubezpieczeniowego – czynności podejmowane przez sprawcę, które mają stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania przestępstwa. Za przygotowanie w szczególności uważa się wejście w porozumienie z inną osobą, uzyskanie środków, zbieranie informacji oraz sporządzanie planu działania. Na gruncie przestępczości ubezpieczeniowej za przygotowanie do oszustwa uznamy np. celowe spowodowanie kolizji; dorobienie kluczyka do pojazdu, który będzie miał posłużyć do upozorowania kradzieży; pozyskanie oświadczenia sprawcy kolizji, która w rzeczywistości nie miała miejsca; sfałszowanie dokumentacji medycznej czy faktur za naprawę lub wynajem pojazdu zastępczego. Za przygotowanie w niektórych przypadkach będzie uznane nawet samo zawarcie umowy ubezpieczeniowej, niezbędne jest jednak aby przy dokonywaniu tej czynności istniał u ubezpieczającego zamiar popełnienia przestępstwa.

Aby opisane okoliczności mogły zostać zakwalifikowane jako przygotowanie, sprawca powinien przedsięwziąć je w celu popełnienia czynu zabronionego. Działanie to powinno być zatem umyślne, winno być podjęte w tzw. zamiarze bezpośrednim. Wejście w porozumienie oznacza wspólne podjęcie decyzji dwóch lub więcej osób o popełnieniu czynu niedozwolonego, ustalenie podziału ról, uzgodnienie zamiaru i szczegółów popełnienia przestępstwa. Omawiając przygotowanie do przestępstwa, doniosłym jest ustalenie granicy pomiędzy stadium popełnienia przestępstwa w postaci przygotowania a usiłowania jego popełnienia. Przygotowanie to tworzenie warunków do popełnienia czynu zabronionego, wszystko to co wykracza poza granice przygotowania, ale nie jest jeszcze dokonaniem należy uznać za usiłowanie popełnienia czynu zabronionego. Na niwie przestępczości ubezpieczeniowej niewątpliwie dokonaniem oszustwa jest wypłata nienależnego odszkodowania, natomiast za moment przejścia przestępstwa z fazy przygotowania do usiłowania należy uznać zgłoszenie szkody do ubezpieczyciela, które może przybrać dowolną formę. To od tego momentu możemy mówić już nie o przygotowaniu, a o usiłowaniu popełnienia oszustwa z art. 286 kk.

Polskie prawo karne z reguły nie przewiduje odpowiedzialności karnej za przygotowanie do popełnienia przestępstwa. Jest ono karalne tylko wówczas gdy ustawa tak stanowi. Art. 17 § 1 kk przewiduje, że „nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego odstąpił, w szczególności zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z nich w przyszłości; w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia czynu zabronionego, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia dokonaniu”.

Za przygotowanie do klasycznego oszustwa, uregulowanego przez art. 286 kk, ustawodawca właściwie nie przewidział odpowiedzialności karnej. Nie oznacza to jednak, że każda czynność będąca jedynie czynem mieszczącym się w zakresie przygotowania do oszustwa, jest przez prawo dozwolona. Odpowiedzialność karną poniesie przygotowujący, który swym zachowaniem wypełni znamiona jakiegokolwiek czynu zabronionego pod sankcją kary. Najczęstszymi przykładami przestępstw stanowiących przygotowanie do oszustwa będą wszelkiego rodzaju czyny zabronione przeciwko wiarygodności dokumentów, czyli: poświadczenia nieprawdy – art. 271 kk (najczęstszym będzie tu wystawianie nierzetelnych faktur), a także fałszerstwa polegające na podrabianiu lub przerabianiu dokumentu w celu użycia za autentyczny lub używaniu takiego jako autentycznego – art. 270 kk. Karalne przygotowanie oszustwa stanowi: korupcja (urzędnicza lub biznesowa), przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości (np. fałszywe zeznania świadka mające stanowić dowód w postępowaniu – art. 233 kk). Do karalnych czynności przygotowawczych zaliczają się także zachowania skierowane m.in. przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, bezpieczeństwu publicznemu oraz przestępstwa przeciwko mieniu.

Nie są to jednak jedyne przypadki odpowiedzialności karnej za przygotowanie oszustwa na szkodę zakładu ubezpieczeń. Art. 298 § 1 kk przewiduje w zasadzie karalność przygotowania do oszustwa ubezpieczeniowego penalizując spowodowanie, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania.

Sprawca swym zamiarem musi obejmować zarówno spowodowanie zdarzenia jak i chęć ubiegania się o odszkodowanie. Co warte podkreślenia, nie jest koniecznym, aby doprowadzający do zdarzenia dążył do uzyskania odszkodowania dla siebie. Beneficjentem może być inna osoba lub instytucja (np. leasing, firma wynajmująca pojazdy lub warsztat), może być to podmiot niebędący stroną umowy ubezpieczenia. Do zaistnienia omawianego przestępstwa nie jest koniecznym uprzednie zawarcie umowy ubezpieczenia przez sprawcę.

Pod pojęciem „zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania” należy rozumieć zarówno szkody majątkowe jak i szkody osobowe, ponieważ ustawodawca nie ograniczył znamion tego przestępstwa jedynie do szkód komunikacyjnych. Odpowiedzialności karnej na podstawie art. 298 kk nie poniesie powodujący zdarzenie dające podstawę do wypłaty odszkodowania przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, wypłacanego w przypadku braku obowiązkowej polisy z zakresu odpowiedzialności cywilnej. W takim przypadku podstawą do wypłaty odszkodowania nie jest bowiem umowa ale ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Za popełnienie przestępstwa określonego w art. 298 § 1 kk grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W § 2 tego artykułu wprowadzono klauzulę niekaralności wobec sprawcy, który przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania. Poprzez zapobieżenie wypłacie należy rozumieć każde zachowanie sprawcy (czy to w formie działania czy zaniechania) skutkujące niewypłaceniem odszkodowania. Najczęściej przybiera ono formę rezygnacji z roszczeń, może przybrać formę niepodjęcia odszkodowania czy rezygnacji ze zgłoszenia szkody ubezpieczycielowi.

 

S

Słup (figurant)wyrażenie służące określeniu osoby, której dane personalne zostały wykorzystane dla uwiarygodnienia zaistnienia zdarzenia, będącego podstawą ubiegania się o odszkodowanie z tytułu umowy ubezpieczenia bądź z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, w przypadku kiedy sprawca zdarzenia nie był ubezpieczony w zakresie odpowiedzialności cywilnej. Osoba będąca słupem stanowi zazwyczaj element zhierarchizowanej struktury zorganizowanej grupy lub związku mającego na celu popełnianie przestępstw ubezpieczeniowych tzw. ⇒ fraudów. Dane słupa umieszczane są w dokumentach dotyczących pojazdu (⇒ umowa sprzedaży pojazdu, wniosek o rejestrację pojazdu), bądź zgłoszenia zdarzenia (⇒ formularz zgłoszenia szkody komunikacyjnej, druk wspólnego oświadczenia o zdarzeniu drogowym ⇒ oświadczenie sprawcy kolizji drogowej). Słup, w przypadku zarejestrowania na jego dane personalne pojazdu, staje się formalnym właścicielem faktycznie cudzego samochodu (często luksusowego, drogiego auta). Istotą działania figuranta jest zazwyczaj podpisanie przez niego przedstawionej mu dokumentacji związanej z ubieganiem się o odszkodowanie. Mechanizm użycia słupa determinowany jest stopniem jego świadomości co do roli, jaką ma odegrać w przestępczym procederze. Zazwyczaj słup staje się właścicielem samochodu, który bierze udział w kolizji drogowej w charakterze poszkodowanego pojazdu. Figurant dla uwiarygodnienia zdarzenia może wziąć faktyczny udział w pozorowanej kolizji drogowej w charakterze kierującego (na miejsce kolizji jest przeważnie dowożony). W przypadku obaw o zdrowie zajmuje miejsca pasażera pojazdu bądź obserwatora zdarzenia, a odgrywa rolę kierującego jedynie przed funkcjonariuszami organów ścigania i przedstawicielami zakładu ubezpieczeń (słupowi udzielany jest instruktaż co do treści składanych oświadczeń). Kandydaci na słupy poszukiwani są w środowiskach osób bezdomnych, osób o trudnej sytuacji materialnej, niskich dochodach (emerytów i rencistów), często nie posiadających stałego adresu zameldowania, mających problemy z alkoholem bądź narkotykami. Wskazanym jest, aby kandydat na słupa posiadał dokument tożsamości oraz prawo jazdy. Koszty pozyskania takiej osoby są żadne bądź relatywnie niskie. Gratyfikacja może przybrać formę rzeczową (alkohol, narkotyki) bądź finansową (od kilku do kilkuset złotych). Przekazanie wynagrodzenia odbywa się zawsze poza obrotem bankowym.

Kryteria podziału słupów:

a)      ze względu na stan psychiczny:

  • świadome – słup zdaje sobie sprawę z odgrywanej roli i zadań przed nim stawianych w związku z wyłudzeniem odszkodowania. Świadomie firmuje swoimi danymi personalnymi przestępczy proceder, zazwyczaj za gratyfikacją finansową. Wśród tej kategorii słupów można wyróżnić słupy czynne (biorące aktywny udział w procederze) i bierne (ograniczenie zaangażowania do udostępnienia danych personalnych).
  • nieświadome – wykorzystanie danych personalnych figuranta następuje bez jego wiedzy i woli, często na podstawie i przy wykorzystaniu utraconego przez słupa dokumentu tożsamości.

b)      ze względu na zainteresowanie materialne:

  • okazjonalne (incydentalne, jednorazowe) – osoba udostępniająca swoje dane personalne dla uwiarygodnienia zdarzenia zazwyczaj faktycznie zaistniałego, ale nie w okolicznościach dających podstawę do ubiegania się o odszkodowanie.
  • zawodowe – osoba traktująca udostępnianie przez siebie swoich danych personalnych za stałe źródło dochodu; zdarza się, że wysokość zarobku uzależniona jest od wysokości otrzymanego odszkodowania.

c)      ze względu na stosunek emocjonalny:

  • dobrowolne – słup świadomie i dobrowolnie wyraża zgodę na wykorzystanie swoich danych personalnych w przestępczym procederze.
  • przymusowe – słup wyrażający zgodę na wykorzystanie swoich danych personalnych w warunkach przymusu, często pod wpływem stosowanej wobec niego lub osób mu najbliższych przemocy i gróźb bądź znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej.

Rola słupa kończy się w momencie uzyskania nienależnego odszkodowania. Ofiarą słupa jest zakład ubezpieczeń, zobowiązany do wypłaty odszkodowania.

autor: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk

 

T

Tajemnica ubezpieczeniowa – wynikający z treści art. 19 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 roku o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1151 ze zm.) obowiązek zachowania przez zakład ubezpieczeń (jako osoby prawnej) i osoby w nim zatrudnione, jak również podmioty, za pomocą których zakład ubezpieczeń wykonuje czynności ubezpieczeniowe, tajemnicy dotyczącej poszczególnych umów ubezpieczenia. Zakaz udzielania informacji o umowie ubezpieczenia nie ma charakteru bezwzględnego. Podmioty zobowiązane do zachowania tajemnicy ubezpieczeniowej mają bowiem obowiązek udzielenia informacji dotyczącej poszczególnych umów ubezpieczenia na wniosek:

  • sądu lub prokuratury, o ile są niezbędne w toczącym się postępowaniu,
  • Policji, jeżeli jest to konieczne do skutecznego zapobieżenia przestępstwu, jego wykrycia albo ustalenia sprawców i uzyskania dowodów, na zasadach i w trybie określonym w 20 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.),
  • komornika sądowego w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym lub zabezpieczającym,
  • administracyjnego organu egzekucyjnego oraz centralnego biura łącznikowego, o którym mowa w 9 ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1289), w zakresie wykonywania ich ustawowych zadań,
  • organu nadzoru, w zakresie wykonywania ustawowych zadań,
  • Najwyższej Izby Kontroli, o treści umów ubezpieczenia zawartych przez jednostki objęte kontrolą,
  • Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej lub dyrektora urzędu kontroli skarbowej, w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach,
  • Generalnego Inspektora Informacji Finansowej, w zakresie wykonywania przez niego zadań określonych w ustawie z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1505, ze zm.),
  • Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, w zakresie wykonywania przez niego zadań określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, ze zm.),
  • Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w zakresie wykonywania przez niego zadań określonych w przepisach o ochronie konkurencji i konsumentów,
  • komisji do rozpatrywania roszczeń z tytułu szkód wyrządzonych przez wojska obce w zakresie wykonywania przez nią zadań określonych w ustawie z 23 września 1999 r. o zasadach pobytu wojsk obcych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasadach ich przemieszczania się przez to terytorium (Dz. U. z 1999 r. Nr 93, poz. 1063, ze zm.),
  • dyrektora izby celnej, w związku z prowadzoną przez organ celny:
    a) sprawą o przestępstwo skarbowe lub o wykroczenie skarbowe przeciwko, będącej osobą fizyczną, stronie umowy ubezpieczenia, o ile informacje mają związek z tą sprawą,
    b) sprawą o przestępstwo skarbowe popełnione przy wykonywaniu czynności związanych z działalnością osoby prawnej lub spółki handlowej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej stroną umowy ubezpieczenia, o ile informacje mają związek z tą sprawą,
  • centralnej ewidencji pojazdów, w rozumieniu ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 98, poz. 602 ze zm), w zakresie umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów,
  • Rzecznika Praw Obywatelskich, w zakresie wykonywania ustawowych zadań, w związku z podjętą interwencją,
  • Rzecznika Ubezpieczonych, w zakresie wykonywania ustawowych zadań, w związku z podjętą interwencją,
  • Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, w zakresie wykonywania ustawowych zadań,
  • Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w zakresie wykonywania ustawowych zadań,
  • Polskiej Izby Ubezpieczeń, w zakresie zadań, o których mowa w 220 ust. 2 pkt 7,
  • banku upoważnionego do dokonywania czynności obrotu dewizowego, w zakresie ustalenia istnienia wymagalnego zobowiązania stanowiącego podstawę do przekazania za granicę waluty obcej,
  • biegłego rewidenta, w zakresie wykonywania ustawowych zadań,
  • ubezpieczającego, ubezpieczonego, a w przypadku zgłoszenia nastąpienia zdarzenia, z którym umowa wiąże odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń – także uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia,
  • innego zakładu ubezpieczeń, z którym zawarto umowę reasekuracji lub koasekuracji, w zakresie umów ubezpieczeń ryzyk objętych tą umową,
  • zakładu reasekuracji, z którym zawarto umowę reasekuracji, w zakresie umów ubezpieczenia ryzyka objętych tą umową reasekuracji,
  • innego zakładu ubezpieczeń, w zakresie niezbędnym dla przeciwdziałania przestępczości ubezpieczeniowej lub stosowania taryfy w zależności od długości okresu bezszkodowego, lub ustalania proporcjonalnej odpowiedzialności, w przypadku zawarcia umów ubezpieczenia obowiązkowego na ten sam okres w co najmniej dwóch zakładach ubezpieczeń, lub dla potrzeb ustalenia odpowiedzialności, jeżeli ten sam przedmiot ubezpieczenia w tym samym czasie jest ubezpieczony od tego samego ryzyka w dwóch lub więcej zakładach ubezpieczeń na sumy, które łącznie przewyższają jego wartość ubezpieczeniową,
  • podmiotu przetwarzającego, na zlecenie zakładu ubezpieczeń, dane dotyczące ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia oraz administrujących indywidualnymi kontami jednostek uczestnictwa w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym,
  • zleceniobiorców czynności określonych w 3 ust. 4 pkt 1-6 oraz ust. 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej w zakresie, w jakim dotyczą one zleconych czynności,
  • innych podmiotów, których uprawnienie do żądania informacji wynika z przepisów innych ustaw.

Katalog podmiotów uprawnionych do uzyskania informacji o poszczególnych umowach ubezpieczenia, jest katalogiem zamkniętym. Przyjąć należy, że wniosek ubiegającego się o informację podmiotu musi przybrać formę pisemną. W przypadku ubiegania się o dostęp do informacji objętych tajemnicą ubezpieczeniową przez organy ścigania, zwolnienie z obowiązku jej zachowania, następuje – na etapie czynności procesowych na podstawie postanowienia sądu lub prokuratora, wydanego w oparciu o m.in. art. 180 § 1 kpk, a na etapie czynności pozaprocesowych (w głównej mierze operacyjno-rozpoznawczych), na podstawie postanowienia sądu okręgowego wydanego w oparciu o przepisy art. 20 ustawy o Policji.

Obowiązek zachowania tajemnicy ubezpieczeniowej powstaje w chwili ubiegania się przez wnioskującego o zawarcie umowy ubezpieczenia i trwa bezterminowo, również po okresie obowiązywania umowy. Umową ubezpieczenia, objętą obowiązkiem zachowania tajemnicy, jest umowa ubezpieczenia w rozumieniu art. 805 § 1 Kodeksu cywilnego. Zakresem tajemnicy ubezpieczeniowej objęte są wszystkie elementy stosunku prawnego ubezpieczenia, w tym również sam fakt zawarcia takiej umowy, dokumentu ubezpieczenia, składki oraz informacji pochodzącej od ubezpieczonego.

Na podkreślenie zasługuje fakt, że nie narusza obowiązku zachowania tajemnicy ubezpieczeniowej złożenie zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. W przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa, zakresem ustnego bądź pisemnego zawiadomienia mogą być objęte treści dotyczące poszczególnych umów ubezpieczenia. Jeżeli wszczęcie postępowania przygotowawczego (podjęcie czynności procesowych) było wynikiem złożonego przez zakład ubezpieczeń zawiadomienia o przestępstwie, organ ścigania może uzyskiwać informacje objęte tajemnicą ubezpieczeniową bez konieczności uzyskiwania w tej sprawie dodatkowo postanowień sądu bądź prokuratury.

Zakład ubezpieczeń może również udostępniać dane dotyczące umów ubezpieczenia na zasadach i w trybie określonym w ustawie z 9 kwietnia 2010 roku o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz. U. z 2010 r. Nr 81, poz. 530 ze zm.). Zgodnie z ustawą, wierzyciel może przekazywać, po spełnieniu określonych warunków, informacje gospodarcze do biura informacji gospodarczych w celu ich ujawnienia. W rozumieniu ustawy wierzycielem jest m.in. osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą lub stosunkiem prawnym przysługuje wierzytelność.

Zaznaczyć należy, że ustawa o działalności ubezpieczeniowej zawiera przepisy karne, wśród których przewiduje się odpowiedzialność karną za naruszenie tajemnicy ubezpieczeniowej. Zgodnie z treścią art. 232 ust. 1 cytowanej ustawy, kto będąc obowiązany do zachowania tajemnicy, o której jest mowa w art. 19 ust. 1 ujawnia ją lub wykorzystuje, podlega karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Ustawodawca przewidział również postać kwalifikowaną tego przestępstwa. Art. 232 ust. 2 przewiduje możliwość poniesienia surowszej odpowiedzialności karnej – karze grzywny lub karze pozbawienia wolności do lat 5, jeżeli sprawca dopuszcza się czynu ujawnienia lub wykorzystania tajemnicy ubezpieczeniowej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Zachowanie penalizowane w ustawie o działalności ubezpieczeniowej jest przestępstwem indywidualnym, gdyż sprawcą czynu może być tylko ten, na którym ciąży obowiązek zachowania tajemnicy ubezpieczeniowej.

Na podkreślenie zasługuje fakt, że informacje, znajdujące się w posiadaniu zakładów ubezpieczeń, obejmują dane osobowe, w tym grupę szczególnie chronionych – tzw. danych wrażliwych. Dane ubezpieczeniowe są w związku z tym informacjami konfidencjonalnymi, dlatego muszą być właściwie chronione. Dzisiejsze rozwiązania, w których zagwarantowana jest, na etapie czynności operacyjno-rozpoznawczych, kontrola sądu, wydają się być gwarancją zachowania nienaruszalności podstawowych praw i wolności obywatelskich. Dodatkową gwarancją ochrony jest konieczność poinformowania obywatela o fakcie zainteresowania organów ścigania danymi ubezpieczeniowymi.

autor: Rafał Połeć

 

U

Umowa ubezpieczenia – umowa o charakterze umowy wzajemnej, w której ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Zawarcie umowy ubezpieczenia jest możliwe jedynie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zakładu ubezpieczeń. Umowa ubezpieczenia podlega rygorom Kodeksu cywilnego. Zobowiązanie zakładu ubezpieczeń może polegać na wypłacie, w przypadku ubezpieczeń majątkowych, świadczenia w formie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku, a w przypadku ubezpieczeń osobowych, umówionej sumy pieniężnej, renty lub innego świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku w życiu osoby ubezpieczonej. Wypadkiem określonym w umowie ubezpieczenia jest zdarzenie losowe, przyszłe i niepewne pod względem samego wystąpienia zdarzenia, jak też jego skutków lub zawinione przez ubezpieczającego, którego zaistnienie powoduje powstanie obowiązku wypłaty przez ubezpieczyciela określonego świadczenia. Strony umowy ubezpieczenia obdarzają się zaufaniem – zakład ubezpieczeń przyjmuje, że przekazane przez ubezpieczającego informacje i dane są prawdziwe, a ubezpieczający oczekuje, że w przypadku zaistnienia określonego w umowie wypadku otrzyma przewidziane świadczenie. Zaufanie ze strony zakładu ubezpieczeń nie ma charakteru bezwzględnego – ubezpieczyciel ma bowiem prawo do weryfikacji przekazanych przez ubezpieczającego informacji, łącznie z możliwością skierowania ubezpieczającego na badania lekarskie. Należy zaznaczyć, że umowa ubezpieczenia należy do kategorii umów adhezyjnych, w których zakład ubezpieczeń określa warunki, w oparciu o które umowa jest zawierana ⇒ ogólne warunki ubezpieczeń (OWU). Tym samym ogólne warunki ubezpieczeń winny być doręczone ubezpieczającemu przy zawieraniu umowy i przez niego zaakceptowane. Zakład ubezpieczeń jest zobowiązany do potwierdzenia umowy dokumentem ubezpieczenia, między innymi ⇒ polisą (jedną z metod wyłudzenia odszkodowania jest wystawienie polisy po zdarzeniu – antydatowanie), choć sama umowa może zostać zawarta mimo niewystawienia przedmiotowego dokumentu.

Umowa ubezpieczenia lub ogólne warunki ubezpieczenia mogą przewidywać, że ubezpieczający ma obowiązek w określonym terminie powiadomić ubezpieczyciela o wypadku. Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z reguły z upływem 3 lat.

Wyłączone spod regulacji Kodeksu cywilnego są unormowania dotyczące ubezpieczeń pośrednich (reasekuracji) oraz umów ubezpieczenia morskiego. Te ostatnie wynikają wprost z przepisów Kodeksu morskiego. W umowie ubezpieczenia morskiego zakład ubezpieczeń zobowiązuje się w zamian za składkę ubezpieczeniową wypłacić odszkodowanie, za szkody poniesione wskutek niebezpieczeństw, na jakie przedmiot ubezpieczenia jest narażony w związku z żeglugą morską.

Umowa ubezpieczenia jest podstawą konstrukcji przestępstwa oszustwa asekuracyjnego określonego w art. 298 kk, polegającego na powodowaniu, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, zdarzenia będącego podstawą do wypłaty takiego odszkodowania. Warunkiem koniecznym poniesienia odpowiedzialności karnej przewidzianej w tym artykule jest bowiem zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązującej w czasie spowodowania zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania, a z której będzie wynikać odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń. Spowodowanie zatem zdarzenia, mającego stanowić podstawę do wypłaty odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia, przed zawarciem umowy ubezpieczenia, nie będzie wyczerpywać ustawowych znamion oszustwa asekuracyjnego. Odpowiedzialność ubezpieczyciela, co do zasady, rozpoczyna się od dnia następującego po zawarciu umowy, nie wcześniej jednak niż od dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. Kodeks cywilny dopuszcza możliwość objęcia odpowiedzialnością ubezpieczyciela okresu poprzedzającego zawarcie umowy ubezpieczenia. Bezskuteczne jest jednak objęcie ubezpieczeniem okresu poprzedzającego zawarcie umowy, jeżeli w chwili jej zawarcia którakolwiek ze stron wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, że wypadek zaszedł lub że odpadła możliwość jego zajścia w tym okresie. Nie może być tym samym uznane za wypadek losowy zdarzenie, które w chwili zawarcia umowy ubezpieczenia już zaszło lub jeżeli w chwili jej zawarcia odpadła przyczyna jego zajścia. Umowa ubezpieczenia jest ponadto nieważna, jeżeli zajście przewidzianego w jej treści wypadku nie jest możliwe.

autorzy: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk

Elena Abrazhewich

 

V

VIN (Vehicle Identification Number) – dosł. numer identyfikacyjny pojazdu, występujący w międzynarodowym systemie znakowania pojazdów. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 58 ustawy z 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 1997 r., Nr 98, poz. 602 ze zm.), VIN rozumiany jest jako numer identyfikacyjny pojazdu nadany i umieszczony przez producenta. Obowiązek nanoszenia w pojazdach oznaczeń identyfikacyjnych wynika z treści art. 66 ust. 3a pkt 1 cyt. ustawy, stanowiącego, że pojazd uczestniczący w ruchu powinien posiadać nadane, co do zasady przez producenta, cechy identyfikacyjne w postaci nr. VIN albo nr. nadwozia, podwozia lub ramy. Pojazd samochodowy wyposaża się, zgodnie z treścią § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 31 grudnia 2012 roku w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r., Nr 32, poz. 262 ze zm.) w numer identyfikacyjny pojazdu (VIN) albo w numer nadwozia, podwozia lub ramy, umieszczony w sposób trwały na nadwoziu, ramie lub innym podobnym podstawowym elemencie konstrukcyjnym oraz tabliczkę znamionową. Numeru identyfikacyjnego VIN nie wymaga się dla pojazdu zarejestrowanego po raz pierwszy przed 1 stycznia 1995 roku oraz dla motocykla zarejestrowanego po raz pierwszy przed 1 stycznia 2003 roku, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego, przyczepy przeznaczonej do łączenia z tymi pojazdami oraz pojazdu z nadanym i wybitym numerem nadwozia/podwozia zgodnie z odrębnymi przepisami. O nadaniu cech identyfikacyjnych może zdecydować również starosta właściwy w sprawach rejestracji pojazdu. Przedmiotową decyzję wydaje w przypadku pojazdu: 1/ zbudowanego przy wykorzystaniu nadwozia, podwozia lub ramy konstrukcji własnej, którego markę określa się jako „SAM”; 2/ w którym dokonano wymiany ramy lub podwozia na odpowiednio ramę lub podwozie bez numeru fabrycznego; 3/ odzyskanego po kradzieży, w którym cecha identyfikacyjna uległa zatarciu lub sfałszowaniu; 4/ nabytego na licytacji publicznej lub od podmiotu wykonującego orzeczenie o przepadku pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, w którym cecha identyfikacyjna uległa zatarciu lub sfałszowaniu; 5/ w którym cecha identyfikacyjna uległa zatarciu lub sfałszowaniu, a prawomocnym orzeczeniem sądu zostało ustalone prawo własności pojazdu; 6/ w którym cecha identyfikacyjna uległa skorodowaniu lub została zniszczona podczas wypadku drogowego albo podczas naprawy; 7/ zabytkowego, w którym cecha identyfikacyjna nie została umieszczona.

Numer VIN składa się z 17. znaków, w których wyodrębnia się podział na 3 części. Pierwsze trzy znaki składają się światowy system identyfikacji producenta, tzw. WMI (World Manufacturer Identifier). Drugi człon, tzw. VDS (Vehicle Descriptor Section), składający się z 6. znaków, określa dane techniczne pojazdu, w tym zazwyczaj oznaczenie modelu, typu, rodzaju silnika i układu napędowego. Pozostałe 8 znaków, składających się na tzw. VIS (Vehicle Indicator Section), służy określeniu konkretnego egzemplarza pojazdu, w tym często zawiera rok produkcji lub rok modelowy i numer seryjny (fabryczny). Ostatnie, co najmniej cztery znaki, muszą być cyframi. W numerze identyfikacyjnym VIN używane są cyfry arabskie od 0 do 9 oraz wielkie litery alfabetu łacińskiego. Minimalna wysokość liter i cyfr numerów powinna wynosić 7 mm, a w przypadku motocykli i motorowerów – 4 mm. Zabrania się stosowania liter: I, O oraz Q, myślnika, gwiazdki (*) oraz innych znaków specjalnych.

Celem nadania numeru VIN jest zapewnienie, aby pojazd mógł być na jego podstawie jednoznacznie zidentyfikowany w ciągu 30 lat przez producenta lub przedstawiciela producenta, bez potrzeby żądania dalszych danych. Numer identyfikacyjny jest niepowtarzalny, przypisany do pojedynczego egzemplarza samochodu; pozwala tym samym na dokonanie jednoznacznej identyfikacji pojazdu, a także dostarcza o nim podstawowej wiedzy. Numer VIN powinien mieć strukturę zgodną z Polską Normą nr PN-92S02060, która odpowiada normie ISO 3779, a w przypadku producenta motocykli lub motorowerów produkujących poniżej 500 sztuk pojazdów rocznie trzeci znak w pierwszym członie powinien być cyfrą 9, przy czym właściwa identyfikacja producenta powinna być wtedy zapewniona przy użyciu 3, 4 i 5 znaku w członie trzecim oznakowania. Winien być umieszczony na nadwoziu, ramie lub innym podstawowym elemencie konstrukcyjnym po prawej stronie pojazdu, a także na tabliczce znamionowej. Numer identyfikacyjny VIN powinien zawierać się w jednym wierszu; wyjątkowo, z przyczyn technicznych, może zawierać się w dwóch wierszach, jednak w takim przypadku nie może być przerw wewnątrz drugiego i trzeciego członu tego numeru. Jakiekolwiek niewykorzystane pole w trzecim członie powinno być zapełnione przez cyfrę 0 w celu zapewnienia wymaganej liczby 8 znaków. Początek i koniec każdego z wierszy powinien być oznaczony symbolem, który nie jest cyfrą arabską, dużą literą rzymską i nie spowoduje pomyłki z pozostałymi znakami; jeżeli dwa człony znajdują się w jednym wierszu, to zaleca się także umieszczanie takiego symbolu pomiędzy nimi. Numer VIN powinien być umieszczony w widocznym i łatwo dostępnym miejscu za pomocą wybicia lub wyciskania w taki sposób, aby nie uległ zatarciu lub zniszczeniu (rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2002 roku w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów – Dz. U. z 2002 r., Nr 133, poz. 1123 ze zm.).

Numer identyfikacyjny VIN znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentacji pojazdu, w tym w ⇒ dowodzie rejestracyjnym (pole oznaczone literą E), ⇒ karcie pojazdu, a także w ⇒ książce serwisowej. Informacja o numerze VIN zamieszczana jest w ⇒ Centralnej Ewidencji Pojazdów.

Sposobem na ponowne wprowadzenie kradzionego pojazdu na rynek samochodowy jest ⇒ fałszowanie numeru VIN, który jest znakiem identyfikacyjnym w rozumieniu art. 306 Kodeksu karnego.

autor: Rafał Połeć

 

Z

Zgłoszenie szkody – czynność inicjująca wszczęcie i przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego szkody. Zgłoszenie może zostać dokonane w dowolnej formie, zarówno ustnej, jak i pisemnej. Do najczęściej spotykanych zaliczyć należy poinformowanie zakładu ubezpieczeń o szkodzie przez poszkodowanego telefonicznie za pośrednictwem infolinii, na piśmie (pocztą tradycyjną, elektroniczną, faxem), za pośrednictwem mobilnej aplikacji, osobiście w jednostce organizacyjnej zakładu ubezpieczeń, a także poprzez przesłanie formularza internetowego. Zgłoszenia szkody można dokonać także działając przez pełnomocnika (najczęściej jest to kancelaria odszkodowawcza).

Zakresem zgłoszenia mogą być objęte różne dane i informacje, określone wymogami danego zakładu ubezpieczeń w odniesieniu do rodzaju zaistniałej i zgłaszanej szkody. We wszystkich występuje konieczność podania przedmiotu i rodzaju szkody (pojazd, mienie, osoba), wskazania daty, miejsca, przyczyn, przebiegu i okoliczności zaistnienia zdarzenia, rodzaju i wysokości dochodzonych roszczeń, danych osobowych (uczestników szkody – poszkodowanego, sprawcy, świadków), danych dotyczących umowy ubezpieczenia (nr polisy), a w przypadku szkód komunikacyjnych dodatkowo danych pojazdów uczestniczących w zdarzeniu (rodzaj pojazdu, marka, nr VIN, rok produkcji, pojemność, typ, model). W zgłoszeniu szkody mogą być podane również inne informacje, w tym np. sporządzone przez uczestników szkice zdarzenia, dane kontaktowe, informacja o nr. rachunku bankowego, na który ma zostać przekazane odszkodowanie, informacja o powiadomieniu o szkodzie innych podmiotów – organów ścigania, straży pożarnej, pogotowia ratunkowego, administracji nieruchomości.

Unormowania w zakresie czynności zgłoszenia szkody z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej zawarte są w ustawie z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Ustawodawca, posługując się w odniesieniu do zgłoszenia szkody pojęciem „zawiadomienia o szkodzie” określa, że od momentu zawiadomienia o szkodzie biegnie termin, w którym zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania lub poinformowania poszkodowanego o wydaniu decyzji odmownej. Zgodnie z regulacją art. 16 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy – osoba uczestnicząca w zdarzeniu objętym ubezpieczeniem obowiązkowym obowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia o zdarzeniu zakładu ubezpieczeń, udzielając mu niezbędnych wyjaśnień i przekazując posiadane informacje. Na podstawie natomiast art. 819 § 1 k.c., poszkodowany na skuteczne zgłoszenie roszczenia o wypłatę odszkodowania ma 3 lata od daty zdarzenia. W zależności od okoliczności sprawy okres ten może jednak ulec wydłużeniu. Bieg przedawnienia roszczenia przerywa zgłoszenie tego roszczenia ubezpieczycielowi, natomiast biegnie na nowo od otrzymania na piśmie oświadczenia ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia.

Poszkodowany w związku ze zdarzeniem objętym umową ubezpieczenia obowiązkowego odpowiedzialności cywilnej może zgłosić szkodę i dochodzić roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (w przypadku np. nieustalonej tożsamości sprawcy szkody na osobie, gdy szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego, a także w przypadku kierującego nieubezpieczonym w zakresie OC pojazdem mechanicznym) albo Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (np. co do szkód będących następstwem wypadków, które wydarzyły się na terytorium RP i powstały w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zarejestrowanych w państwach, których biura narodowe są sygnatariuszami Jednolitego Porozumienia między Biurami Narodowymi – Regulaminu Wewnętrznego).

Od 2015 roku, wśród większości zakładów ubezpieczeń w Polsce obowiązuje ⇒ system bezpośredniej likwidacji szkód, polegający na możliwości wyboru zakładu ubezpieczeń, który przeprowadzi postępowanie likwidacyjne szkody – roszczenie o wypłatę odszkodowania można skierować zarówno do ubezpieczyciela pojazdu sprawcy, jak i do ubezpieczyciela pojazdu poszkodowanego, a nie jak dotąd jedynie do ubezpieczyciela sprawcy szkody. W ramach bezpośredniej likwidacji szkód nie można jednak zgłosić szkód: a/ osobowych; b/ tych które wystąpiły poza granicami RP; c/ o wartości powyżej 30 tys. zł oraz d/ zdarzeń, w których brały udział więcej niż 2 pojazdy.

Szkodę, przy zdarzeniach objętych ubezpieczeniem obowiązkowym, może w zasadzie zgłosić każda osoba w dowolnym, działającym na terytorium RP, zakładzie ubezpieczeń. W praktyce, w przypadku zgłoszenia szkody w niewłaściwym zakładzie ubezpieczeń, zakład ten przekazuje zgłoszenie po weryfikacji w bazie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego do ubezpieczyciela sprawcy szkody. Jeżeli zakład ubezpieczeń nie ustali ważności umowy ubezpieczenia obowiązkowego osoby odpowiedzialnej za szkodę, to przekazuje zgromadzoną dokumentację Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu, który to będzie instytucją właściwą do wypłaty odszkodowania. Zgodnie bowiem z art. 108 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, uprawniony do odszkodowania zgłasza swoje roszczenia do Funduszu przez którykolwiek zakład ubezpieczeń wykonujący działalność ubezpieczeniową w szkodach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe. Zakład ubezpieczeń nie może odmówić przyjęcia takiego zgłoszenia szkody. Po otrzymaniu zgłoszenia roszczenia, przeprowadza postępowanie w zakresie ustalenia zasadności i wysokości dochodzonych roszczeń, a następnie niezwłocznie przesyła zebraną dokumentację do Funduszu, powiadamiając o tym osobę zgłaszającą roszczenie.

O regułach i terminach zgłaszania szkód z ubezpieczenia autocasco decydują natomiast same zakłady ubezpieczeń; postanowienia w tym zakresie zawarte są w ogólnych warunkach ubezpieczenia. Terminy na zgłoszenie szkody są krótkie – wynoszą od 24 godzin do 7 dni od daty zdarzenia lub uzyskania o nim wiadomości. Niektóre zakłady ubezpieczeń, w przyjętych regulacjach, posługują się sformułowaniem „niezwłocznie po zajściu zdarzenia lub uzyskaniu o nim wiadomości”. Część zakładów ubezpieczeń różnicuje terminy na zgłoszenie szkody, ustalając krótsze okresy na zgłoszenie szkody polegającej na kradzieży przedmiotu ubezpieczenia. Niezgłoszenie szkody w przewidzianym terminie może skutkować odpowiednim zmniejszeniem odszkodowania, jeżeli naruszenie obowiązku zgłoszenia szkody w terminie przyczyniło się do zwiększenia szkody lub uniemożliwiło ubezpieczycielowi ustalenie okoliczności i skutków wypadku. Naruszenie terminu nie powinno skutkować więc automatycznym wydaniem decyzji o odmowie wypłaty odszkodowania.

Rozpatrując kwestię zgłoszenia szkody w kontekście przestępczości ubezpieczeniowej należy wskazać, że właśnie poprzez czynność zgłoszenia szkody sprawca wypełnia często wszystkie znamiona przestępstwa uzyskania nienależnego odszkodowania. W praktyce zgłoszenie szkody stanowi w znacznej liczbie przypadków jedyny przejaw działalności sprawcy przestępstwa – to przez zgłoszenie szkody i dokonanie czynności z nim związanych wprowadza się w błąd pracowników zakładu ubezpieczeń co do okoliczności powstania zdarzenia lub rozmiarów szkody, stanowiących podstawę do wypłaty odszkodowania.

Czynność zgłoszenia szkody, oprócz wspomnianej funkcji inicjującej postępowanie likwidacyjne, ma znaczenie w przypadku konieczności określenia ⇒ czasu i ⇒ miejsca działania sprawcy czynu uzasadniającego podejrzenie popełnienia przestępstwa na szkodę zakładu ubezpieczeń. Z tego względu istotnym jest właściwe uzyskanie i zabezpieczenie przez zakład ubezpieczeń dokumentacji zgłoszenia szkody. Przedmiotową dokumentację stanowić będzie zarówno nagranie telefoniczne (patrz fonoskopijne badania), korespondencja elektroniczna (wskazanie adresu poczty mailowej), jak i tradycyjne pisemne zgłoszenie szkody, ze szczególnym uwzględnieniem wypełnienia rubryki miejsca, czasu i podpisu osoby zgłaszającej.

autor: Rafał Połeć i Marcin Lemańczyk